«عسلویه»

 مهمترین پایگاه اقتصادی ایران و بزرگترین منطقه تولید انرژی جهان در جنوبی‌‌ترین نقطه ایران است كه در طول دوازده سال همت و تلاش، دهكده‌ای دور افتاده را به نام‌آورترین شهر تولید گاز تبدیل كرده است كه دیدن آن افتخار را بر هر ایرانی ارزانی می‌دارد. 
شكوه عسلویه را باید در شب دید. این جمله‌ای است كه یك بوشهری می‌گوید او از میزبانی خبرنگاران خوشحال است و با شعف و شوری وصف نشدنی از عسلویه سخن می‌گوید.
عسلویه شهری صنعتی است، در جنوبی‌ترین نقطه ایران و پایگاه اقتصادی ایران نام گرفته است.
هنگامی كه از میان فازها، واحدهای پالایش و پتروشیمی این شهر عظیم عبور می‌كنیم به یاد شهری می‌افتم كه در یكی از دورترین نقاط دنیا بزرگترین كارخانه نفتكش سازی را در خود جای داده است. شكوه آنجا را نیز باید در شب دید هر چند قیاس این دو شهر نشدنی است.
عسلویه دهكده‌ای است نزدیك دریا و در 276 كیلومتری جنوب شرقی بوشهر و 570 كیلومتری غرب بندرعباس واقع شده و نزدیكترین نقطه خشكی حاشیه‌ای شمالی خلیج فارس به میدان گازی پارس جنوبی است كه حوزه گنبد شمالی كشور قطر در ادامه آن قرار دارد.
این منطقه از شمال به ادامه سلسله جبال زاگرس، از جنوب به خلیج فارس، از غرب به روستای شیرینو و از شرق به روستای چاه مبارك محدود شده است.
وسعت تقریبی این منطقه 14 هزار هكتار است كه با كسر اراضی آبرفتی و حریم‌های زیست محیطی، تقریبا 10 هزار هكتار اراضی قابل ساخت و ساز ندارد.
سال 1377 بود كه دولت به فكر افتاد تا از ذخایر خدادادی انرژی در منطقه بهره‌برداری كند و به همین منظور برای برداشت از منابع نفت و گاز حوزه پارس جنوبی و انجام فعالیت‌های اقتصادی در زمینه نفت و گاز و پتروشیمی منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس احداث شد.
هدف از تاسیس این مجموعه عظیم اقتصادی كه بی‌شك بزرگترین منطقه صنعتی و نفتی در منطقه خاورمیانه به شمار می‌رود ایجاد زمینه مناسب برای جلب سرمایه‌های خارجی با نیل به توسعه صنایع نفت و گاز و پتروشیمی و دیگر صنایع پایین دستی و زمینه اشتغال، رشد اقتصادی و محرومیت زدایی و در نتیجه بالندگی اقتصادی است.

 موقعیت جغرافیایی
منطقه عسلویه از نظر شرایط اقلیمی و جغرافیایی دارای عرض جغرافیایی 27 و طول جغرافیایی 52 درجه است كه پوشش گیاهی متوسط و پراكنده با برخی اراضی انبوه نخل و درختچه‌های «حرا» دارد.
درجه حرارت هوا در این منطقه بین 5 تا 50 درجه سانتی‌گراد و رطوبت نسبی آن بین 59 تا 88 درصد است و سالانه 180 میلی‌متر بارندگی دارد.

 امكانات زیربنایی
منطقه عسلویه دسترسی آزاد به آب‌راه‌های بین‌المللی و كشورهای حاشیه خلیج فارس و خاور دور دارد و این موضوع مهم این منطقه را از سایر مناطق نفتی كشور متمامیز ساخته است.
برخورداری از دو فرودگاه محلی و بین‌المللی خلیج فارس كه در حال تكمیل است اما هم‌اكنون از آن استفاده می‌شود، ویژگی دیگر این دهكده عظیم گازی و نفتی است.
سواحل عمیق و مناسب برای كشتیرانی، ایجاد نیروگاه مستقل، آب شیرین كن، فراوانی نیروی ماهر و غیر ماهر، امكان ایجاد بازار از مناسب بین‌المللی و داخلی و برخورداری از محیط زیست زیبا از دیگر ویژگی‌های منطقه ویژه اقتصادی پارس جنوبی است.

 تسهیلات قانونی برای سرمایه‌گذاران
امكان ترانزیت و صدور مجدد كالا، معافیت مالیاتی، آزادی مشاركت سرمایه‌گذاری خارجی، معافقیت گمركی، تسهیل صدور روادید برای خارجیان، تضمین كامل سرمایه‌گذاری خارجی و سود آن، آزادی كامل ورود و خروج سرمایه و امكان استفاده از تهسیلات حساب ذخیره ارزی از شرایط قابل توجهی است كه دولت جمهوری اسلامی ایران در منطقه ویژه اقتصادی پارس جنوبی برای رشد و توسعه و افزایش سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی ایجاد كرده است.

 امكانات خدماتی و رفاهی و اداری
منطقه ویژه اقتصادی پارس دارای امكانات مناسب رفاهی، درمانی، اداری، ورزشی و اقامتی، هتل‌های درجه یك و دو بین‌المللی، هتل آپارتمان و مهمانپذیر می‌باشد.
در این منطقه برای 10 هزار هكتار اراضی قابل ساخت و ساز با احتساب متوسط 5 نفر شاغل صنعتی در هر هكتار صنعتی معادل 30 هزار نفر شاغل صنعتی و به همین تعداد شاغل خدماتی در سایت فعال خواهند بود و قوانین كار در منطقه براساس توصیه‌های سازمان جهانی كار و طبق قرارداد بین كارگر و كارفرما می‌باشد.
معاملات بانكی، مالی و ارزی هم در این منطقه بدون محدودیت مجاز است.
در حال حاضر دو واحد آب شیرین كن هر یك به ظرفیت 10 هزار مترمكعب در روز، 2 واحد مخزن بتنی آب به ظرفیت 30 هزار مترمكعب و پنج‌هزار مترمكب در دست احداث است.
همچنین احداث سایت ورزشی با تجهیزات كامل و سالن‌های ورزشی، ایجاد فضای سبز و بنای نمایشگاه بین‌المللی نفت و گاز و هتل بین‌المللی صرف با سه برج و با ارتفاعات 11، 4 و 7 طبقه به مشكل صدف دریایی از دیگر برنامه‌های در دست اقدام منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس جنوبی می‌باشد.
میدان گازی پارس جنوبی یكی از پدیده‌های صنعتی بی‌نظیر در دنیاست كه بزرگترین منبع گازی مستقل جهان به شمار می‌رود و روی خط مرزی مشترك ایران و قطر در آب‌های نیلگون خلیج فارس و به فاصله 105 كیلومتری ساحل جنوبی ایران (عسلویه) قرار دارد.
وسعت این میدان 9700 كیلومتر مربع است كه بنا به گفته رضوی مدیرعامل منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس جنوبی این رقم در حوزه‌های نفتی بی‌مانند است و همین وضعیت باعث متمایز شدن منطقه عسلویه از سایر حوزه‌های نفتی و گازی در دنیا گردیده است كه از میزان وسعت، 3700 كیلومتر متعلق به ایران است كه براساس آخرین مطالعات صورت گرفته 14 تریلیون مترمكعب گاز طبیعی و 18 میلیارد شبكه میعانات گازی كه معادل 9 درصد كل ذخایر گازی جهان می‌باشد.

قطریها:
قطری‌ها از سال 1360 شروع به بهره‌برداری از این منطقه كردند و كشورهای مختلف دنیا نیز به كمك آنها برآمدند و شركت‌های معظم نفتی نظیر شل، توتال،‌ها‌لیبرتون و... به یاری قطری‌ها شتافتند و در حالی كه ما در جنگ تحمیلی بر سر می‌بردیم آنها 13 سال جلوتر از ایران از ذخایر این میدان مشترك بهره‌برده‌اند.
شتاب سرمایه‌گذاری قطر حدود 70 میلیارد دلار است و این در حالی است كه ایران فعالیت خود را از سال 73 آغاز كرده و تاكنون 20 میلیارد دلار در این منطقه سرمایه‌گذاری كرده است.
حال با توجه به وسعت این میدان و میزان برداشت كشور قطر از آن ضرورت دارد در استحصال منابع گازی در اجرای طرح‌های توسعه ای این میدان در فازهای مختلف با هدف تأمین تقاضای رو به افزایش گاز طبیعی موردنیاز كشور و بازارهای جهانی تزریق آن به میادین نفتی، صادرات گاز، میعانات گازی و خوراك واحدهای پتروشیمی تسریع بیشتری صورت پذیرد كه خوشبختانه این برنامه با توجه به اهمیت منطقه و توجه دولت به آن و اختصاص منابع ارزی از حساب ذخیره، فاینانس و بیع متقابل پیشرفت‌های قابل ملاحظه بسیاری داشته است و از این حیث كه پس از راه اندازی واحدهای مختلف پالایشی در منطقه متخصصان داخلی منطقه را در دست گرفته‌اند و هم اكنون درصد كمی از متخصصان خارجی مشغول به كار هستند جای تبریك و افتخار دارد.

برای اجرای طر‌ها‌ی توسعه در منطقه ویژه اقتصادی پارس جنوبی سه منطقه برنامه ریزی شده است:
1- سایت یك واقع در منطقه عسلویه و نخل تقی
2-سایت دو در منطقه تنبك و اختر در 60 كیلومتری عسلویه به طرف كنگان
3- سایت سه واقع در بندر مقام نخیلو در 120 كیلومتری انرژی عسلویه در استان هرمزگان كه منطقه عسلویه بهترین آن به شمار می‌رود.
به گفته رضوی در حال حاضر برنامه‌ریزی برای 22 واحد پالایشگاهی گاز صورت گرفته است كه هم اكنون پنج واحد آن احداث و در حال فعالیت است.
منطقه انرژی پارس جنوبی دارای 22 فاز است كه در فاز یك روزانه 25 میلیون متر مكعب گاز تصفیه می‌شود. 40هزار بشكه میعانات گازی تولید و 200تن گوگرد استحصال می‌گردد كه در این فاز 100 درصد برنامه تحقق یافته است.
فاز یك در بهمن 76 به شركت پتروپارس به صورت بیع متقابل واگذار شد و در آبان 83 رسما به بهره‌برداری رسید.
میزان تصفیه گاز درهر یك از فازها 25 میلیون متر مكعب در روز طراحی شده است.
- در فازهای 2 و 3 نیز روزانه 50 میلیون متر مكعب گاز تصفیه 80هزار بشكه میعانات گازی و 400تن گوگرد استحصال می‌شود كه در این فازها هم 100درصد برنامه تحقق یافته است.
در فازهای مذكور شركت‌های توتال، پارس جنوبی، شركت گاز پروم روسیه و پتروناس مالزی شركت داشته‌اند كه در بهمن 84 به بهره‌برداری رسیده است.
فازهای 4و 5 نیز روزانه 50 میلیون متر مكعب گاز تولید می‌كنند دراین فازها روزانه 80هزار بشكه میعانات گازی و 400 تن گوگرد سالانه یك میلیون و پنجاه هزار تن گاز مایع تولید می‌كند و همچنین سالانه یك میلیون تن اتان برای خوراك واحدهای پتروشیمی تولید می‌كند كه برنامه این فازها نیز ۱۰۰٪درصد تحقق یافته است.
لازم به یادآوری است فازهای مزبور توسط كنسرسیومی از شركت‌های انی ایتالیا، پتروپارس و نیكو اجرا و راه اندازی شده است.
در فازهای 6 و 7 8و میدان گازی پارس جنوبی نیز پیش بینی شده است روزانه 158 هزار بشكه میعانات گازی یك میلیون و 600هزار تن گاز مایع برای صادرات و 104 میلیارد متر مكعب گاز ترش به منظور تزریق به میادین نفتی آغاجاری استحصال می‌شود كه  در حال بهره برداریست.
فازهای مذكور در بهمن 82 باسرمایه گذاری بیش از یك میلیارد و 964 میلیون دلار به صورت بیع متقابل توسط كنسرسیومی متشكل از شركت ایرانی پترو پارس و شركت‌ها‌ی toyo و jgc ژاپن، دایلم كره جنوبی و سازمان گسترش و نوسازی صنایع احداث گردیده كه تا پایان سال جاری به بهره‌برداری كامل می‌رسد.
در فازهای 9 و 10 نیز پیش بینی تولید 50 میلیون متر مكعب گاز طبیعی 80هزار شبكه میعانات گازی 400 تن گوگرد به صورت روزانه و یك میلیون و پنجاه هزار تن گاز مایع و یك میلیون تن اتان به صورت سالانه صورت گرفته كه تاكنون  پیشرفت خوبی داشته است و مورد بهره برداری قرار گرفته است. در فازهای مذكور كره جنوبی به همراه ایرانی‌ها فعالیت دارد.
در فاز 11 نیز تولید 2 میلیارد فوت مكعب گاز طبیعی و 70هزار شبكه میعانات گازی در روز و یك میلیارد و 900میلیون فوت مكعب گاز ترش پیش بینی شده كه در مرحله مقدماتی به سر می‌برد و شركت‌ها‌ی توتال و پتروناس در آن مشاركت دارند.
فازهای 12، 13،14،15،16،17؛18، 19، 20، 21، 22 نیز مراحل مقدماتی خود را طی می‌كنند.
فازهای 15 و 16 به قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء وابسته به سپاه پاسداران واگذار شده كه آنها نیز فعالیت خود را در منطقه آغاز كرده‌اند.
سرمایه گذاران در منطقه پارس جنوبی در مخزن شركت سرمایه‌ای دارند كه به صورت بیع متقابل فاینانس و برداشت محصول كار صورت می‌گیرد. 

 
از پنج پالایشگاه گازی كه هم اكنون در عسلویه فعالیت كامل دارند روزانه 20میلیون دلار سود دریافت می‌شود و افق 28 پالایشگاهی كه در دست مطالعه و احداث قرار دارد، سرمایه گذاری 50 میلیارد دلاری است كه سالانه 40 میلیارد دلار سود خواهد داشت.
پارس جنوبی نقطه آمال و آرزوی ایرانیان در تحقق رشد و توسعه اقتصادی و به كارگیری دانش فنی و مهندسی نوین در صنعت عظیم ورود به توسعه نفت و گاز است كه در صورت توسعه طرح‌های عسلویه در سال 2006 در برداشت گاز از این میدان مشترك با كشور قطر برابر خواهیم شد.
اگر طرح‌ها به همین سبك روبه پیشرفت، حركت كنند در سال 2015 ایران می‌تواند در سایر بخش‌ها از جمله پتروشیمی نیز از قطری‌ها جلو بیفتد قطر در سال‌های 200۸ و 200۹ رشد جدی خواهد داشت و فازهای جدیدی را راه اندازی خواهد كرد.
بر این اساس دولت جمهوری اسلامی ایران و مجموعه وزارت نفت می‌بایست سرعت بیشتری به تحقق برنامه‌ها و اهداف خود را میدان گازی پارس جنوبی ببخشند.
هرچند كه پروژه‌های نفت و گاز دارای برنامه زمان بندی و منضبط است اما نیاز به سرعت دارد كه علیرغم تبلیغات منفی برخی از شركت‌های عربی در منطقه كه در رقابت با جمهوری اسلامی ایران قرار دارند، نتوانسته است روحیه كارگران متخصصان و مهندسان ایرانی را در اجرای اهداف و برنامه‌ها‌یشان تضعیف سازد، از این رو به هر كارگر و مهندسی كه در این منطقه برخورد می‌كنم، عاشقانه از كار سخن می‌گویند و علاقه‌ای كه به آبادانی و رشد و شكوفایی كشور دارند، آنان را مجذوب منطقه كرده است و علیرغم گرمای 50 درجه كه به گفته خودشان روزی دو بار پیراهن خود را از شدت گرما و تعریق تعویض می‌كنند از برای وطن جان می‌دهند.
اما یك نكته كه در میان كلام اكثر آنان شنیده می‌شود ضعف مدیریت در برخی موارد و دستمزد پایین و زندگی سخت و مشقت آور به دور از خانواده و قوم و خویش است.
مهندسی كه خود را روزبه معرفی می‌كند و دارای مدرك كارشناسی ارشد شیمی است او به زبان انگلیسی كاملا مسلط است حوزه انرژی (نفت و گاز) را به خوبی می‌شناسد و با زبانی ساده اما علمی مراحل تولید گاز را برایمان شرح می‌دهد شیرینی توضیحاتش كه وقتی می‌فهمیم گاز چیست و چگوه تولید می‌شود با یك تلخی همراه است و آن اینكه قدر ما را كسی در اینجا زیاد نمی‌داند. حقوقمان پایین است.
عشق به وطن است كه مانده ایم. اما قطری‌ها به مهندسی مانند من ماهی 7 میلیون تومان حقوق می‌دهند. من هفت میلیون تومان نمی‌خواهم من نوكر كشور خود می‌مانم اما.... تسهیلات زندگی اندك است.
راست می‌گفت و این موضوع را از كارگران زیادی در سه مرتبه‌ای كه به عسلویه رفته‌ام شنیده‌ام.
زندگی در مجاورت هوای آلوده گازی، مواد شیمیایی و پتروشیمی، گرمای طاقت فرسا نیاز به تسهیلات و امكانات بیشتری نسبت به آن مدیری كه در وزارتخانه در ستاد نشسته و ماهی....حقوق و پاداش دریافت می‌كند، دارد كه امید آن می‌رود این موضوع رفع شود تا به آنچه كه از دیدن عسلویه افتخار می‌كنیم، خوشحال‌تر شویم.

یكی از طرح‌ها و برنامه ریزی‌های مورد توجه در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس جنوبی صنایع پتروشیمی است. صنعت پتروشیمی به عنوان یكی از منابع تأمین نیازهای بسیاری از صنایع داخلی تولید و صدور فراورده‌ها‌ و منبع مهم ارزآوری و اشتغال‌زایی برای كشور از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.
به همین منظور در چارچوب برنامه سوم و چهارم توسعه اجرای طرح‌های پتروشیمی مورد توجه و تأكید قرار گرفته است.
در منطقه انرژی پارس منطقه‌ای به وسعت 920 هكتار برای طرح‌های پتروشیمی در نظر گرفته شده است.
طرح‌های در دست اجرا؛ الفین نهم و دهم، آروماتیك چهارم، متانول چهارم، آمونیاك و اوره چهارم، استحصال اتان، استایرن منومر، پلی استایرن، بندر پتروشیمی پارس، یوتیلتی متمركز، متانول ششم و دی متیل اتر می‌باشد.
همچنین الفین یازدهم و دوازدهم آمونیاك و اوره ششم و هشتم و پلی اتیلن سنگین عسلویه نیز از دیگر طرح‌های مهم پتروشیمی در این منطقه در نظر گرفته شده است.
در اجرای طرح‌های پتروشیمی علاوه بر بخش خصوصی داخلی كشورهای آفریقای جنوبی، ژاپن و تایلند مشاركت دارند.
آخرین پیش بینی صورت گرفته برای بهره‌برداری برخی از واحدهای پتروشیمی در عسلویه سال 87 می‌باشد.
در طرح‌های پتروشیمی صنایع پایین دستی نیز مورد توجه قرار گرفته است. تأمین مواد اولیه از صنایع پتروشیمی صنایع پایین دستی از قبیل پلیمرها، لاستیك، پلاستیك، نساجی، روغن‌های صنعتی، رنگ، سموم دفع آفات، شوینده‌ها و كودهای شیمیایی را به دنبال خواهد داشت كه این امر می‌تواند به ایجاد اشتغال استقلال در تولید و رشد و توسعه اقتصادی كمك شایانی بنماید.
توسعه صنایع پتروشیمی علاوه بر توسعه صنایع مذكور توسعه صنایع دریایی، صنایع مختلط از قبیل صنایع فلزی، برق و الكترونیك و صنایع نیمه سنگین مانند مخازن تحت فشار، تجهیزات پالایشگاهی و نیروگاهی را نیز در پی خواهد داشت.

یکی از دوستان با لهجه جنوبی خود در حالی كه مدام با دستمال كاغذی عرق پیشانی‌اش را پاك می‌كند از خبرنگاران می‌خواهد تلفن‌های همراه خود را خاموش كنند. ظاهرا امواج ماهواره‌ای تلفن همراه بر دستگاه‌های پالایشگاه‌ها اثرات نامطلوب دارد.
او می‌گوید: در فاز چهار پارس جنوبی روزانه 51 میلیون متر مكعب گاز تولید می‌شود كه ركورد 57 میلیون متر مكعب نیز داشته‌ایم.
خوراك هر واحد پالایشگاهی از دو سكو كه در 105 كیلومتر دریا قرار دارد توسط خطوط انتقال دریایی 32 اینچی تأمین می‌شود هر سكو 12 حلقه چاه دارد.
گازی كه دل دریا بیرون می‌آید گرم، ترش و بدبو است كار پالایشگاه تصفیه این گاز است. گاز پس از تصفیه صادر می‌شود. گاز را نمی‌توان مانند نفت خام صادر كرد زیرا خطرات انفجار و آلودگی دارد و در هیچ جای دنیا چنین نیست.
پروپان و بوتان تركیبات گاز مایع است كه پس از ذخیره‌سازی به كشتی منتقل و در اسكله 14 صادر می‌شود و یا به مصارف داخلی می‌رسد. گوگرد نیز از محصولات جانبی تصفیه گاز است كه ظاهرا در كشور ما به دلیل عدم تكنولوژی بهره‌برداری از آن بی ارزش است و دور ریخته می‌شود.
اما چین و هند آن را می‌خرند و با صنعت بسته‌بندی خاص خود آن را صادر می‌كنند.
در كنار هر مجتمع پالایشگاهی چندین مشعل وجود دارد كه در انتهای تصفیه گاز آن مقدار گاز بی‌ارزش كه مازاد گاز تصفیه شده است، سوزانده می‌شود. میانگین سوخت این گاز بی مصرف 30 تن در ساعت است. آلودگی هوای منطقه ناشی از سوخت این مشعل است كه چاره ای جز تحمل آن نیست زیرا هر پالایشگاه نیاز به آن دارد.

 
پروپان و بوتان تركیبات گاز مایع یا LNG می‌باشد كه صادر می‌شود. پس از تصفیه گاز اتان و متان آن دریافت و به خط سراسری مصرف وارد می‌شود كه به آن LPG گفته می‌شود. CNG نیز برش‌هایی از گاز است كه برای سوخت خودورها تولید می‌شود.
پارس جنوبی در حوزه مشترك توسط قطری‌ها «گنبد جنوبی» گفته می‌شود.
9درصد ذخایر گازی جهان در آن قرار دارد و شیب آن به سمت ایران است.
قطری‌ها روزانه 125 میلیون مترمكعب از آن گاز برداشت می‌كنند. كارشناس ایرانی این موضوع را با ناراحتی به ما می‌گوید.

در یكی از واحدهای پتروشیمی به نام الفین نهم «اتان» استحصال شده از گاز به «اتیلن» تبدیل می‌شود كه خط تولید اتیلن غرب خوراك خود را از این واحد دریافت می‌كند توسعه این در دستور كار شركت ملی صنایع پتروشیمی قرار دارد.
واحد پتروشیمی غدیر نیز اوره و آمونیاك را تولید می‌كند. و در پتروشیمی زاگرس «متان» تبدیل به «متانول» می‌شود كه برای مصارف صنعتی و پزشكی تولید می‌شود. همچنین می‌توان از متانول MTBE كه به بنزین برای بهسوزی آن تزریق می‌شود، استحصال كرد.
واحد پتروشیمی جم نیز بزرگترین تولید كننده اتیلن در دنیاست و واحد الفین دهم نیز بزرگترین تولیدكننده آروماتیك است كه تا پایان سال جاری به بهره برداری می‌رسد.
از میان خیابان‌های عسلویه كه عبور می‌كنیم به واحد پتروشیمی مبین برخورد می‌كنیم كه در كنار آن یك نیروگاه قرار دارد كه 740 مگاوات برق تولید می‌كند و این مجتمع‌های پتروشیمی را از نظر برق خودكفا می‌سازد.
تولید 5/1 میلیون تن گاز «اتان» نیز برای صادرات از دیگر اهداف پارس جنوبی است.
2واحد آب شیرین كن در منطقه پارس جنوبی كه این منطقه را از نظر تولید آب شیرین نیز خودكفا می‌كند 16هزار متر مكعب آب را در ساعت شیرین می‌كند كه علاوه بر مصرف منطقه به عنوان بخار در واحدهای پالایشگاهی نیز استفاده می‌شود.
در هر واحد پالایشگاهی در فازهای 2 و 3 چندین«ترین» وجود دارد كه هر یك از آنها 515 تن گاز را در ساعت تصفیه می‌كند. تركیبات گاز كه از دریا به دست می‌آید بسیار سمی و كشنده است و در مرحله‌ای به نام H2S زدایی می‌شود. آب گاز تصفیه می‌شود و تركیبات سنگین‌تر نیز جدا می‌گردد.
پس از جداسازی آب در مرحله قبل، اولین اقدام شیرین‌سازی گاز ترش است كه گاز ترش در مجاورت مایعی به نام «آمین» به گاز مایع شیرین تبدیل می‌شود.
واحد دیگری ك گاز در آن مرحله قرار می‌گیرد واحد سوم است كه مرحله سردسازی گاز است كه گاز را تا 30 درجه سانتیگراد سرد می‌كنند تا تركیبات سنگین از آن جدا شود.
سپس وارد مرحله تصفه LPG می‌شود، «مركاپتان» به بوی بد گاز گفته می‌شود كه سمی است و برای خطوط انتقال، خوردگی ایجاد می‌كند. «كاستیك» ماده‌ای است كه در یك مرحله دیگر در مجاورت بوتان قرار می‌گیرد و محصول بدست آمده دیگر بوی بد را ندارد.
در فازهای 2 و 3 شش مشكل وجود دارد كه گاز بی‌مصرف را می‌سوزاند.پالایشگاه‌های این فازها دارای سیستم ایمنی اطفای حریق بسیار بالایی است‌كه سیستم استشمام گاز را نیز داراست و هشدار دهنده است و هر یك از فیوزهای تعبیه شده در واحدها به صورت خودكار هنگام خطر عمل می‌كند و هر یك این سیستم‌ها هر هفته مورد آزمایش قرار می‌گیرند.
در صورتی كه محصول گاز تصفیه شده به هر دلیلی مناسب برای صادرات نباشد به پالایشگاه برمی‌گردد و مورد تصفیه مجدد قرار می‌گیرد و تمام مراحل را طی می‌كند. در این دو فاز مذكور 3 مخزن وجود دارد كه هر یك 68هزار مترمكعب گاز را در خود ذخیره می‌كند.
بسیاری از تانكرها و تجهیزات ماشینی این پالایشگاه‌ها شركت توسط ماشین سازی اراك ساخته شده است.
پالایشگاه گاز فاز یك نیز دارای دو سكو است كه یكی سكوی دریایی و دیگری سكوی عملیاتی است. ویژگی ممتاز این فاز جداسازی آب گاز و میعانات گازی در سكو است و برای طی ادامه مراحل تصفیه وارد با خط لوله 32 اینچی پالایشگاه می‌شود.
در هر یك از واحدهای پالایشگاهی اتاقی به نام اتاق كنترل وجود دارد كه تمام امور پالایشی را كه به طور خودكار در بیرون انجام می‌شود، زیرنظر دارد و برای هر اتفاقی كه در بیرون می‌افتد دستگاه هشدار دهنده‌ای وجود دارد. مهندسان به طور روزانه از ساعت 5/5 صبح تا 6 عصر در پای این سیستم‌ها امور را مورد كنترل قرار می‌دهند.
خط لوله سراسری انتقال گاز از منطقه عسلویه در دوره‌های مختلف از جمله قبل از انقلاب و بعد از آن طبق برنامه‌های اول دوم و سوم توسعه، احداث، طراحی و در حال اجرا می‌باشد.
این خطوط به منظور تأمین مصارف داخلی و تزریق به چاه‌های نفتی در مناطق مختلف كشور امتداد یافته است.
در حال حاضر 9 خط لوله سراسری گاز در كشور وجود دارد كه شش واحد آن با هدف مصرف ایجاد شده و یك واحد آن با هدف تزریق به چاه‌های نفت و دو واحد دیگر نیاز كشور را تأمین می‌كند.
خط لوله اول سراسری گاز كه قطر لوله آن 42 اینچ است از پالایشگاه بیدبلند به آستارا برای مصرف منتقل می‌شود.
خط لوله دوم سراسری گاز كه قطر 56 اینچ است از پالایشگاه كنگان به خطوط قزوین جهت مصرف منتقل می‌گردد.
همچنین برای خط لوله دوم یك خط تقویتی نیز تعبیه شده كه از پالایشگاه كنگان به اصفهان انتقال می‌یابد.
خط لوله انتقال گاز از فازهای 1 تا 5 عسلویه كه به قطر لوله آن 56 اینچی است از عسلویه و پالایشگاه كنگان به استان‌های مركزی و غرب كشور برای تأمین گاز مصرفی مورد نیاز كشور پیش بینی شده است كه این طرح مرحله تاكنون 40درصد پیشرفت داشته است.
برپایه این گزارش خط لوله چهارم نیز گاز مورد نیاز استان‌های فارس و اصفهان تأمین خواهد كرد كه این طرح در مرحله مقدماتی قرار دارد.
همچین خط لوله پنجم سراسری گاز ترش فازهای 6 و 7و 8 از شرق عسلویه با لوله 56 اینچی به استان خوزستان جهت تزریق به چاه‌های نفت انتقال می‌یابد. این طرح 50 درصد پیشرفت كار داشته است.
خط لوله ششم سراسری گاز فازهای 6 تا 10 پارس جنوبی از عسلویه به خوزستان و غرب كشور جهت مصرف انتقال خواهد یافت كه طرح مذكور نیز در مرحله مقدماتی قرار دارد.
در خط لوله هفتم و هشتم نیز از عسلویه به استان هرمزگان، پالایشگاه سرخون، سیستان و بلوچستان كرمان، فارس، اصفهان و قم به منظور مصرف انتقال خواهد یافت. كه طرح‌ها‌ی مذكور در دست مطالعه قرار دارد.

 تصویری از آینده منطقه ویژه اقتصادی پارس
شكل گیری این منطقه و در پی آن حضور شركت‌های بزرگ داخلی و خارجی برای اجرا و تكمیل فازهای پالایشگاهی، مجتمع‌های پتروشیمی، صنایع مختلف و مرتبط و یا همراه آن باعث جذب انبوهی از نیروی كار شده و درجه اهمیت این منطقه را به عنوان پایگاه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران ارتقا داده است و تأثیر عمده‌ای در عرصه بین المللی به ویژه كشورهای حاشیه خلیج فارس داشته است.
چشم انداز صنعت نفت و گاز و توسعه برنامه‌ای عملیاتی، بی‌شك می‌تواند در شكوفاتر كردن اقتصاد ملی و منطقه‌ای موثر واقع شود و ایران را به عنوان بزرگترین تولید كننده گاز و فراورده‌های پتروشیمی در جهان به شمار آورد.
در یك نگاه كلی می‌توان آینده‌ای زیبا و درخشان به عنوان قطب صنعتی تولید انرژی برای آینده جهان ترسیم كردكه افق آن در سال 1400 قابل مشاهده خواهد بود.
به راستی عسلویه را باید در شب دید هرچند شكوه و عظمت واحدهای آن در روز خیره كننده است.
چراغش هماره روشن باد.

 پایگاه خبری تحلیلی نفت و انرژی ایران و جهان

عسلویه، پایتخت گاز جهان

میدان گاز پارس جنوبی، همچون جواهری بر روی تاج پادشاهی گاز ایران می درخشد

در تحقیق پیرامون بازار جهانی گاز، این سؤال پدید می آید كه نقش آتی و بالقوه ایران در این بازار روبه رشد چیست؟ ذخایر اثبات شده گاز ایران بیانگر موقعیتی ویژه در این زمینه است. اما وجود برخی موانع در عرصه های داخلی و خارجی، مانع از احراز جایگاه شایسته ایران در بازار جهانی گاز شده است. در این میان، بروز پاره ای از تحولات ساختاری در بازارهای جهانی انرژی طی سال های اخیر موجب شده تا پتانسیل های ایران در بخش عرضه گاز مورد توجه جدی سیاست گذاران و كارشناسان انرژی به خصوص در جامعه كشورهای صنعتی و مصرف كننده انرژی قرار گیرد. با این حال، سؤال مهمی كه اكنون فراروی واردكنندگان بزرگ گاز از جمله كشورهای صنعتی دنیا قرار دارد، این است كه بهترین استراتژی برای تأمین نیاز رو به رشد آنها به گاز طبیعی شامل چه تركیبی از كشورهای تولیدكننده و عرضه كننده گاز است؟ آیا روسیه به عنوان بزرگترین تولیدكننده گاز طبیعی دنیا كه بیشترین ذخایر گاز جهان را هم در اختیار دارد، می تواند منبع قابل اتكایی برای جهان صنعتی تلقی شود؟ پاسخ به این سؤال با در نظر گرفتن بسیاری از ملاحظات اقتصادی، سیاسی و تجارب سال های اخیر، منفی است. اولویت های مورد نظر سیاست گذاران در كشورهای صنعتی برای تعیین استراتژی تأمین گاز شامل برخورداری از منابع قابل ملاحظه گاز، قابلیت دسترسی، قابلیت اتكا، متنوع سازی منابع و رقابت پذیری قیمتی است. اتكای بیش از حد به روسیه، هرچند اهدافی چون برخورداری از منابع قابل ملاحظه، قابلیت دسترسی (عمدتاً در مورد اروپا) و رقابت پذیری قیمتی را تأمین می كند، اما با اهداف قابلیت اتكا و متنوع سازی منابع، سازگاری چندانی ندارد. روسیه در سال ۲۰۰۵ با صادرات بیش از ۱۵۱ میلیارد مترمكعب گاز طبیعی به اروپا، عنوان بزرگترین تأمین كننده گاز مصرفی قاره سبز را به خود اختصاص داده است. این رقم بیش از ۲۸ درصد از كل گاز مبادله شده از طریق خط لوله در این سال را تشكیل می دهد. شركت گازپروم روسیه در حال حاضر حدود ۴۰ درصد از گاز مصرفی اروپا را تأمین می كند. این در حالی است كه سهم گاز پروم با خارج شدن تدریجی میادین قدیمی تولید گاز در دریای شمال از مدار تولید، در حال افزایش است. در سال ۲۰۰۵ الجزایر با صادرات حدود ۸/۳۷ میلیارد مترمكعب گاز از طریق خط لوله، دومین تأمین كننده خارجی گاز مصرفی اروپا از طریق خط لوله بوده است. این كشور ۲۳ میلیارد مترمكعب گاز نیز به شكل LNG به اروپا صادر كرده است. بعد از الجزایر، كشورهای لیبی، ایران، تركمنستان و اُكراین هر یك با صادرات مقادیر محدودی گاز (كمتر از ۵/۴ میلیارد مترمكعب)، در رده های بعدی تأمین كنندگان گاز مصرفی اروپا از طریق خط لوله قرار دارند. قطع جریان گاز مصرفی اروپا توسط روسیه در ژانویه سال جاری به خوبی نشان داد كه اروپا و سایر واردكنندگان بزرگ گاز دنیا نمی توانند به روسیه به عنوان منبعی كاملاً مطمئن و قابل اتكاء برای تأمین گاز مصرفی خود تكیه كنند. روسیه طی اختلاف خود با اُكراین بر سر قیمت گاز طبیعی و در بحرانی كه در چند ماه پایانی سال ۲۰۰۵ و ماه های آغازین سال ۲۰۰۶ ادامه داشت، جریان گاز صادراتی خود را كه با عبور از خاك اُكراین به اروپا انتقال می یابد، قطع كرد و از این طریق موجب شد تا بسیاری از شهروندان اروپایی سرمای ماه ژانویه را به خوبی احساس كنند. روسیه یك بار دیگر هم در گذشته (دسامبر سال ۲۰۰۰) این عمل را در مورد گرجستان انجام داده بود. این اقدام دولت روسیه از سوی بسیاری از كارشناسان به عنوان اقدامی برای تنبیه رییس جمهور وقت، “ادوارد شوارد نادزه” تعبیر شد. قطع مجدد گاز اروپا در ژانویه ۲۰۰۶، برگزاری نشست اضطراری كارشناسان انرژی كشورهای عضو اتحادیه اروپا را به دنبال داشت. پس از آن، مقوله “امنیت انرژی” به یكی از مهم ترین سرفصل های مباحث مطرح در همایش های بخش انرژی درجهان تبدیل شده است. ایالات متحد نیز از دیگر مصرف كنندگان بزرگ انرژی است كه این روزها با نگرانی، تحولات بازار گاز را دنبال می كند. دیك چِینی، معاون رییس جمهور آمریكا و كاندالیزا رایس، وزیر امور خارجه این كشور، بدون تلاش برای حفظ ظرافت های دیپلماتیك در چنین مواقعی، اقدام دولت روسیه در این زمینه را نوعی باج خواهی و استفاده ابزاری از اهرم انرژی برای تأمین منافع سیاسی خواندند. فلورانس فی، مدیر مؤسسه ارزیابی ریسك بخش انرژی در لندن، كه خود مدیریت یكی از پروژه های توسعه میدان گازی ساخالین ۳ در روسیه را بر عهده داشته است، تصریح می كند: اتكای ایالات متحد به تأمین گاز مورد نیاز خود از روسیه از طریق LNG، نمی تواند امنیت عرضه انرژی به این كشور را به شكل كارآمد تأمین كند. خانم فی معتقد است: هیچ واردكننده ای در بازار گاز نمی تواند بدون همكاری با ایران در بلندمدت از منبع قابل اتكایی از گاز برخوردار شود. شاید به همین دلیل است كه فنلاند، یكی از كشورهای عضو اتحادیه اروپا كه دارای مرز مشترك با روسیه بوده و به سادگی امكان واردات گاز از روسیه را دارد، در سال جاری میلادی تصمیم به احداث بزرگ ترین نیروگاه هسته ای جهان برای تولید برق مورد نیاز خود گرفته است.

●گاز در آمریكا

در حال حاضر ایالات متحد آمریكا یك سوم از مجموع انرژی مصرفی خود را از گاز طبیعی تأمین می كند. این سوخت پس از نفت، دومین جایگاه را در سبد مصرفی انرژی آمریكا، به خود اختصاص داده است. به موازات، گاز ۱۴ درصد از سوخت مورد نیاز برای تولید برق در نیروگاه های برق این كشور را تأمین می كند، ضمن اینكه ۴۵ درصد از گرمای مورد نیاز مصرف كنندگان خانگی و ۳۱ درصد از انرژی مورد استفاده در بخش های كشاورزی و صنعتی ایالات متحد توسط گاز طبیعی تأمین می شود. بر اساس آمار و ارقام موجود، ایالات متحد در سال گذشته میلادی ۱۰۴ میلیارد مترمكعب از گاز مصرفی خود را از كانادا وارد كرده است. این رقم سهمی معادل ۲۰ درصد از مجموع مصرف گاز این كشور را تشكیل می دهد. این در حالی است كه با در نظر گرفتن شرایط فعلی ذخایر و تولید گاز در ایالات متحد و كانادا، این دو كشور به ترتیب تنها تا ۱۰ و ۸ سال دیگر گاز برای مصرف دارند. سایر عرضه كنندگان بزرگ گاز دنیا (به جز ایران و روسیه) كه در حال حاضر ذخایر قابل اتكای گاز دارند، شامل كشورهای قطر، نیجریه، الجزایر و ونزوئلا می باشند. قطر بیشتر قراردادهای مربوط به توسعه میادین گازی خود را با شركت های آمریكایی منعقد كرده است، به طوری كه برخی از كارشناسان، طرح های بزرگ دولت قطر در بخش گاز كه همگی با مشاركت شركت های آمریكایی به اجرا در خواهد آمد را به عنوان امتیازی از سوی دوحه به واشنگتن برای برخورداری از چتر امنیتی این كشور در منطقه خاورمیانه تلقی میكنند. به علاوه، بی ثباتی سیاسی در بسیاری از كشورهای تولیدكننده گاز، فقدان قابلیت اتكاء در بلندمدت را به همراه داشته است. نیجریه به طور دائم در معرض نا آرامی های قومی- قبیله ای و انفجار تأسیسات نفت و گاز قرار دارد. تولید نفت و گاز این كشور نیز طی ماه های اخیر تحت تأثیر همین نا آرامی ها كاهش قابل ملاحظه ای را شاهد بوده است. همین موضوع كم و بیش در مورد الجزایر صادق است كه در آن گروه های افراطی مذهبی، فعالیت شركت های نفتی خارجی را در معرض تهدید قرار داده اند. در ونزوئلا نیز دولتی بر سر كار است كه اصراری برای حفظ روابط دوستانه با غرب به خصوص ایالات متحد آمریكا، بزرگ ترین مصرف كننده گاز دنیا، ندارد. در این سو، ایران به عنوان یكی از بزرگ ترین دارندگان ذخایر اثبات شده گاز دنیا، برنامه های بزرگی برای توسعه میادین و افزایش تولید گاز خود ارایه كرده است. با وجود پاره ای مخالفت ها در خصوص برنامه های بلندمدت صادرات گاز، همچنان دیدگاه هایی مبتنی بر اینكه ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گاز دنیا نمی تواند به بازارهای صادراتی گاز بی تفاوت باشد، مورد توجه قرار گرفته است. شركت های اروپایی توجه ویژه ای به گزینه های موجود برای انتقال گاز ایران از طریق خط لوله از مسیرهای مختلف مثل تركیه و ارمنستان پیدا كرده اند. در مورد طرح های صادراتی LNG ایران، برخی از شركت های چند ملیتی و اروپایی (مانند شل، رپسول و توتال) و نیز شركت هایی از شرق آسیا وارد مذاكره شده اند و توافقاتی نیز در این زمینه حاصل شده است. مجموع این تمهیدات بر مبنای طرح توسعه ماموت بزرگ نفتی ایران، میدان گازی پارس جنوبی، پیش بینی شده است. فلورانس فی كه خود از مدیران سابق شركت های شوران و موبیل و مدیرعامل شركت مشاوره ای به همین نام در لندن است، میدان گازی پارس جنوبی را جواهری بر روی تاج پادشاهی گاز ایران می نامد.

خانم فی در این زمینه می گوید: منظور از جواهر چیست؟

میدان گازی پارس جنوبی با برخورداری از ۱۳ تریلیون مترمكعب ذخایر گاز، به تنهایی نیمی از ذخایر اثبات شده گاز ایران را به خود اختصاص داده است. خانم فی معتقد است: ایالات متحد با توجه به رشد روزافزون تقاضای گاز خود و فقدان دسترسی به منابع جدید گاز، وضعیت نگران كننده ای دارد. البته آمریكا باور دارد كه میدان گازی پارس جنوبی می تواند منبعی برای عرضه LNG به این كشور باشد. قطر در حال حاضر مشغول صادرات گاز همین میدان به شكل LNG به ایالات متحد آمریكا است. خانم فی در عین حال معتقد است با وجود رقبای سرسختی كه ایران در بازار LNG در كوتاه مدت دارد، میدان گازی پارس جنوبی در بلندمدت، یكی از مهم ترین منابع عرضه LNG به بازارهای جهانی خواهد بود.

●اُپك گاز

گاز طبیعی تا مدت ها به عنوان یك حامل انرژی قابل مبادله و آنچه كه از دیدگاه تجاری بتوان عنوان كالا را به آن اختصاص داد، مد نظر قرار نمی گرفت. تكنولوژی های موجود برای انتقال گاز عمدتاً شامل خط لوله، مایع سازی )LNG( و تولید فرآورده های نفتی از گاز مایع )GTL( می باشد. خطوط لوله دارای محدودیت مسافت هستند و معمولاً برای مسافت های بیش از ۵۰۰۰ كیلومتر توجیه ندارند، ضمن اینكه تكنولوژی های LNG و GTL بسیار هزینه بر قلمداد شده و در شرایط معمول كمتر مورد توجه قرار می گیرند. اما رشد قیمت های نفت در سال های اخیر، تحولات شگرفی را در این عرصه به دنبال داشته است. رشد قیمت های سیف )CIF( گاز طبیعی در كشورهای عضو OECD در سال ۲۰۰۴ نسبت به سال قبل از آن معادل ۲۸ درصد و در سال ۲۰۰۵ نسبت به سال قبل از آن معادل ۳۹ درصد بوده است. رشد قابل ملاحظه قیمت گاز در بازارهای جهانی موجب شده تا زمزمه های سال های اخیر در محافل كارشناسی در خصوص تشكیل سازمان كشورهای صادركننده گاز، با اقدامات اجرایی مهمی همراه شوند. در ۱۴ اوت سال جاری تفاهم نامه ای رسمی میان وزرای انرژی كشورهای روسیه و الجزایر در خصوص هماهنگی برای تنظیم قیمت گاز در بازارهای جهانی، به امضا رسید. امضای این تفاهم نامه از سوی بسیاری از ناظران بازار به عنوان گامی مهم در جهت تحقق ایده “ اُُپك گاز” كه از سوی برخی محافل اُگِك )

Organization of Gas  Exporting Countries

 ( خوانده می شود، تعبیر شده است. تشكیل چنین سازمانی، یكی از مهم ترین سیاست های مسكو در بازار جهانی گاز محسوب می شود، به طوری كه ارایه ایده اولیه تشكیل چنین سازمانی در سطوح رسمی، عموماً به ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه نسبت داده می شود. اما درسطح كارشناسی، این ایده در سال ۱۹۹۷ توسط دكتر فریدون بركشلی، مشاور ارشد جهانی صنعت نفت ارایه شده بود. هنگامی كه این طرح به طور رسمی در سال ۲۰۰۲ از سوی پوتین مطرح شد، با استقبال نورسلطان نظربایف، رییس جمهور قزاقستان، مواجه گردید. اما طرح مجدد این موضوع به طور جدی در ماه مه سال جاری و توسط الكساندر مدودوف، عضو هیأت مدیره گازپروم صورت گرفت. وی در آن زمان با اشاره به مشكلات موجود بر سر راه مذاكرات گاز پروم با دولت های اروپایی بر سر مسایل مختلف تجارت گاز، تهدید كرد در صورتی كه طرف مقابل نخواهد منافع گازپروم در اروپا را مد نظر قرار بدهد، روسیه ائتلافی از عرضه كنندگان گاز را تشكیل خواهد داد كه بسیار مؤثرتر و متنفذتر از اُپك در بازار نفت عمل كند. تشكیل چنین سازمانی برای جامعه كشورهای مصرف كننده، یك كابوس وحشتناك محسوب می شود. چنانچه تنها هشت كشور روسیه، ایران، قطر، عربستان، امارات، الجزایر، نیجریه و ونزوئلا به عضویت این سازمان درآیند، بالغ بر ۷۰ درصد از ذخایر گاز دنیا در اختیار كشورهایی قرار خواهد گرفت كه قصد اعمال قیمت ها و سیاست های تجاری یكسان در معاملات گاز در بازارهای جهانی را خواهند داشت. اكثر قریب به اتفاق كشورهای مزبور دارای نسبت ذخایر به تولید بیش از یكصد سال هستند. در چنین شرایطی، مصرف كنندگان در كشورهای صنعتی ناچار به خرید گاز به قیمت هایی هستند كه با هماهنگی و حمایت گازپروم تعیین شده است، شركتی كه اروپایی ها معتقدند در شرایط فعلی بیش از حد به آن وابسته شده اند ولذا در تدارك سازوكارهایی برای كاهش نقش این شركت در تأمین گاز طبیعی مصرفی خود هستند. جمهوری اسلامی ایران نیز همواره از توسعه همكاری ها در بخش گاز با دولت روسیه حمایت كرده است. در نشست كشورهای عضو سازمان همكاری های اقتصادی شانگهای، پیشنهاد مطرح شده از سوی احمدی نژاد، رییس جمهور كشورمان، برای توسعه همكاری های چند جانبه در بخش انرژی، از سوی برخی محافل كارشناسی اشاره به تشكیل چنین سازمانی تعبیر شد و بار دیگر نگرانی های عمیق مصرف كنندگان گاز در كشورهای صنعتی را به دنبال داشت.

 ماهنامه اقتصاد ایران

باز هم هشداري ديگر از علائم و راه هاي توليد گاز منواكسيد كربن!!! 

براساس اعلام سازمان آتش نشاني وخدمات ايمني تهران، سوختن كامل گاز زماني انجام مي شود كه اكسيژن كافي باشد، چرا كه عمدتا در دستگاه هاي گرم كننده، هواي مورد نياز بايد از خارج از محيط تامين وگازهاي مضر ناشي از سوختن مانند گاز كربنيك و منواكسيد كربن در خارج از محيط تخليه شود. 

در وسايل گرمازاي دودكش دار، در صورتي كه دودكش بدون نقص باشد، عمل تهويه (ورود اكسيژن لازم و تخليه گازهاي مضر) به خوبي از طريق آن انجام مي شود، اما در وسايل گرمازا با شعله باز و بدون دودكش، اين شرايط فراهم نيست، به اين ترتيب اين وسايل، اكسيژن لازم را براي سوختن از همان محيط مي گيرند و طبعا گازهاي مضر حاصل از سوختن را نيز به همان محيط برمي گردانند كه با توجه به سرماي هوا و بسته بودن راه هاي تهويه هوا مثل پنجره ها، دريچه هاي كولر و درب ها، عمل تهويه هوا به درستي انجام نمي شود و در اثر سوختن ناقص و وجود گازهاي مضر به خصوص گاز CO در اين محيط افراد دچار مسموميت يا به اصطلاح «گازگرفتگي» مي شوند و در اثر اين مسموميت دراندك زماني جان خود را از دست مي دهند. 

بسياري از مردم تصور مي كنند كه گازگرفتگي و ايجاد گاز CO ، تنها در اثر سوختن ناقص زغال چوب رخ مي دهد، از اين رو بسياري، اين گاز كشنده را «گاز كرسي» و يا «گاز زغال» مي نامند، در صورتي كه اين گاز در اثر سوختن ناقص هر ماده سوختني ممكن است، ايجاد شود. 

مهم ترين منابع توليد گاز منوكسيد كربن در ساختمان ها!!! 

 استفاده از وسايل گازسوز و گرمايشي بدون دودكش، نقص در دودكش و نشت گاز در فضاي مسكوني، استفاده از وسايل خوراك پزي براي گرمايش، به كارگيري روشنايي گاز به مدت طولاني به خصوص در فضاي بدون تهويه، ضعف در دودكش شومينه، معيوب بودن مشعل شوفاژ، آبگرمكن هاي ديواري و زميني به ويژه وقتي كه دودكش مناسب ندارند و استقرار اتومبيل روشن در پاركينگ از جمله مهم ترين منابع و راه هاي توليد گاز منوكسيد كربن در منازل و ساختمان ها به شمار مي روند. 

علائم وجود گاز منوكسيد كربن درمحيط 

 شناخت نسبي و اوليه در مورد علائم گاز منوكسيد كربن و چگونگي ايجاد آن، بهترين راه براي پيشگيري است، چرا كه به اين ترتيب گازگرفتگي و به دنبال آن مسموميت منجر به فوت به وقوع نمي پيوندد.         

غفلت و بي اطلاعي مردم مهم ترين عامل بروز حوادث گازگرفتگي است !!! 

مهم ترين عامل بروز اين نوع حوادث، غفلت و ناآگاهي مردم است. اين در حالي است كه بارها از سوي كارشناسان در اين خصوص هشدار داده شده، اما ظاهرا چون اين «قاتل پنهان» غيرقابل حس و بي بو و بي رنگ است، افراد، كشنده بودن آن را باور ندارند.

ساير عواملي كه به انتشار اين گاز در محيط منجر مي شود

نبود تهويه درست و مناسب درمحيط، تخليه نشدن گازهاي مضر وجايگزيني هواي تازه، نقص فني در وسايل گرمازا و نيم سوز بودن زغال چوب، نقص فني در شبكه تهويه (لوله كشي آبگرمكن ها، بخاري ها و شومينه ها و ...) از ديگر عوامل انتشار گاز CO در محيط است.  

توصيه ها و هشدارها!!! 

براين اساس همانند گذشته به تمامي شهروندان توصيه مي كنیم تا براي گرم كردن محيط حتما از وسايل گرمازاي استاندارد استفاده كنند و پيش از به كارگيري آنها در نظر داشته باشند كه فرد متخصصي آن را بازبيني و سرويس كند. 

همچنين شرايطي فراهم شود تا عمل تهويه هوا در محيط آسان شود، به عنوان مثال بازگذاشتن دريچه هاي كولر، يك پنجره كوچك يا درب به طوري كه بسته نشود، راه مناسبي براي تهويه هواست. شهروندان هرگز از بخاري هاي دستي براي گرمكردن هواي حمام استفاده نكنند، چون محيط حمام ها كوچك است و اكسيژن محيط نيز در اثر بخار آب به سطوح بالا رانده مي شود و در نهايت بر اثر سوختن ناقص و ايجاد گاز CO، مسموميت قطعي خواهد بود.        

 در صورت استفاده از وسايل گرمازاي دودكش دار حتما دودكش ها به طور كامل معاينه و بررسي شوند، چراكه معمولا بسته بودن دودكش هاي ديوار از عوامل ايجاد مسموميت وگازگرفتگي است. دودكش هاي غيرثابت (غيرديواري) كه بايد از مواد غيرقابل اشتعال و گالوانيزه (زنگ نزن) و از مقاومت فيزيكي مناسبي برخوردار و تا جاي ممكن كوتاه، مستقيم و در محل اتصالات، كاملا محكم و غيرقابل نفوذ باشند، حتما كنترل شوند. قدرت مكش دودكش ها هرچندگاه يك بار از سوي يك سرويس كار و متخصص فني بررسي شود.  

براي جلوگيري از برگشت دود و گازهاي مضر به داخل دودكش و در نهايت به داخل محيط كه معمولا بر اثر گرفتگي و يا وزش باد به وجود مي آيد، بايد دودكش ها داراي هواكش مخصوص باشند و كلاهك آنها حداقل 60 سانتي متر از بلندترين نقطه ساختمان بالاتر باشد. دودكش ها به ويژه در مورد شومينه ها هر سال بايد بررسي و از دوده تميز و از هرگونه نقص و نشت گاز حفاظت شوند. توجه به اين نكته حائز اهميت است كه استفاده مشترك از يك دودكش بسيار خطرناك است و دودكش هاي فلزي بايد در مسير خود با بست هاي مخصوص محكم شده باشند به نحوي كه از جدا شدن اتصالات جلوگيري شود.  

 قطر دودكش، طراحي آن، مسير عبور و ... بايد با توجه به ظرفيت حرارتي محاسبه و اجرا شود. از وسايل پخت و پز براي گرمايش و كپسول هاي سفري (پيك نيكي) در فضاي داخلي ساختمان استفاده نشود.             

 در فضاي پاركينگ كه بسته و بدون تهويه است، از روشن كردن خودرو و طبعا نفوذ مواد ناشي از احتراق خودرو به داخل فضاي منزل خودداري شود. براين اساس در تبديل سوخت مايع به گاز شهري حتما از سرويس كار ماهر و مجاز بهره گيري شود. هر وسيله گازسوز بايد داراي يك دودكش استاندارد مجزا و مجهز به كلاهك باشد.

حين ساخت وساز از ريختن مصالح به داخل دودكش و مسدود كردن آن جلوگيري شود و مسير دودكش همواره در سراسر آن عاري از هرگونه موانع باشد. رنگ شعله آتش در وسايل گرمازا بايد كاملا آبي باشد، در غير اين صورت نشان دهنده وجود نقص در سيستم سوخت رساني و يا فتيله دستگاه است و بايد به سرعت برطرف شود.

آشنايي با قاتلي كه در همه خانه‌ها پيدا مي‌شود

گاز مونوكسيدكربن را كه مي شناسيد؛ گازي كه نه رنگي دارد و نه بويي! اما همين گاز بي رنگ و بو، مي تواند با نفوذ در هوايي كه تنفس مي كنيم، به ريه ما وارد شود، در خون ما جريان پيدا مي كند و از طريق خون به مغزمان راه مي‌يابد وبه اين ترتيب ما را به بيهوشي دچار كرده و يا حتي بكشد. اما با شناخت راه‌هاي ورود اين قاتل پنهان و مرموز به محيط خانه و رعايت چند نكته ساده مي‌توان از اثرات كشنده آن در امان بود.

سوختن ناقص هر نوع سوخت آلي باعث توليد گاز مونوكسيد كربن مي‌شود. در نتيجه هر نوع وسيله اي كه در آن فرايند سوختن اتفاق بيفتد، مي‌تواند يك توليد كننده بالقوه اين گاز به حساب آيد.زماني كه شعله‌اي به جاي رنگ آبي، با رنگ زرد بسوزد، نشانه سوخت ناقص و در نتيجه توليد اين گاز خطرناك مي شود.

تنفس اين گاز و جايگزين شدن آن به جاي اكسيژن موجب بروز علايم مسموميت با آن خواهد شد. اكسيژن حيات بخش و مونوكسيد كربن كشنده است، به همين سادگي!

انواع بخاري‌ها، اجاق‌هاي خوراك‌پزي، تنورها و شومينه‌ها منابع خانگي توليد اين گاز مهلك هستند. اگر سيستم تهويه اين وسايل نقص داشته و يا نشتي در دودكش آن وجود داشته باشد، مونوكسيد كربن وارد هواي تنفسي ما شده و آن را آلوده مي‌كند. روشن نگه داشتن خودرو به مدت طولاني در پاركينگ سرپوشيده نيز مي تواند حجم بالايي از اين گاز را به ريه‌هاي ما بفرستد.

اكثريت منازل از مواد سوختني مانند گاز، نفت، هيزم، ذغال سنگ و غيره به عنوان منبع گرمايي استفاده مي‌كنند و از سوختن همه اين مواد گاز مونوكسيد كربن توليد مي شود.

به طور كلي ميزان گاز مونوكسيد كربن توليد شده در اثر اگزوز خودرو7 درصد، بخاري نفت سوز5 درصد و گاز مايع 4 درصد است. ذغال نيز مقدار قابل توجهي از اين گاز توليد مي كند. مطالعه اي در كشور امريكا نشان مي دهد بيش از 100 هزار معاينه سرپايي در سال به علت وسايل گرمايي كهنه و تعمير نشده و در نتيجه توليد اين گاز رخ داده است.  

علايم مسموميت با مونوكسيد كربن

علايم اوليه ناشي از تنفس اين گاز تا حدي شبيه به آنفلوآنزا ست. با اين تفاوت مهم كه در آن تب وجود ندارد. با مشاهده علايمي همچون سرگيجه، سردرد، ضعف، بي حالي و تهوع و استفراغ و نيز تنفس نا منظم و در صورت وجود شواهدي از انتشار گاز در محيط، بايستي به فكر مسموميت‌ ‌حاد با مونوكسيد كربن بود.

مخصوصا وقتي بيشتر به اين موضوع شك مي كنيم كه علايم با خروج از محيط بهبود يافته و با برگشتن به آن دوباره باز مي گردد.

يكي از مهم ترين دلايل خطرناك بودن اين گاز ميل تركيبي بالاي آن با هموگلوبين خون است. همان طور كه مي‌دانيم هموگلوبين به طور طبيعي با پيوند موقت با اكسيژن، آن را تا سلول‌هاي مختلف بدن حمل مي‌كند. اما در رقابت با مونوكسيد كربن كاملا ناتوان است. طوري كه وقتي پاي چنين رقيبي پيش مي‌آيد خودش را كنار مي‌كشد. 

علت آن است كه ميل تركيبي مونوكسيدكربن 250 برابر بيشتر از اكسيژن است.

مسموميت با گاز را چه كنيم؟  

در موقع مسموميت با مونوكسيد كربن به اين نكات عمل كنيد:

1) از خانه يا محيطي كه گاز در آن انتشار يافته خارج شويد.  

2) خونسردي خود را حفظ كنيد و نفس عميق بكشيد. اين كار كمك مي‌كند از اتلاف بيهوده مقدار اندك باقيمانده اكسيژن خون خود جلوگيري كنيد.

3) به مركز درماني مراجعه كنيد تا درمان مناسب را دريافت كنيد. ممكن است در آنجا با گرفتن مقداري اكسيژن از طريق ماسك سرحال شويد.

پيشگيري از مسموميت با گاز مونوكسيد كربن در خانه ها با رعايت چند نكته ساده امكان پذير است.  

1) حداقل يك هشداردهنده دود و نيز يك هشداردهنده مونوكسيد كربن در خانه تان نصب كنيد. به خصوص در مجاورت اتاق خواب ها.  

2)با بازديد‌هاي دقيق و دوره‌اي از سيستم حرارت مركزي منزل از پاكيزگي و كاركرد درست آن مطمئن شويد. نشتي ها را هرچه سريعتر اصلاح كنيد.  

بهتر است براي اين كار از تعميركاران حرفه اي كمك بگيريد.  

3) وسايل گرمازا مانند شومينه و بخاري را از لحاظ وجود دوده، زنگ زدگي و هر گونه آلودگي اضافه بررسي كنيد. مخصوصا به خوردگي ها و مسدود شدن مسير دود دقت كنيد. هرگز دريچه عبور دود را تا قبل از خاموش شدن كامل آتش نبنديد.  

4) نكته ظاهرا بديهي اما حياتي آنكه، دودكش بخاري را هنگام استفاده از آن باز بگذاريد. 

5)حداقل سالي يك بار از يك تاسيساتي ماهر بخواهيد تا با پاك كردن لوله بخاري مانع جمع شدن كرئوزوت در فضاي آن شود.  

6) براي بخاري هاي نفتي از هيچ ماده سوختني غير از نفت استفاده نكنيد.  

7)وسايل گرمازا را در محيط هايي بگذاريد كه هوا در آنها به اندازه كافي جريان دارد.  

8) هرگز از اجاق گاز آشپزخانه براي گرم كردن خانه استفاده نكنيد. وسايل گازسوز را به دقت تنظيم و تعمير كنيد. اين موضوع به ويژه در مورد وسايلي كه قبلا سوخت ديگري مانند نفت داشته اند، اهميت خاصي پيدا مي كند.  

9)به هيچ وجه از منقل هاي ذغالي كباب در محيط منزل استفاده نكنيد.  

10) هرگزاز رنگ برهايي كه حاوي ماده اي به نام متيلن كلرايد هستند، در خانه استفاده نكنيد. اين ماده پس از ورود به بدن به مونوكسيد كربن تبديل مي شود.

‌

 دل‌ نگرانیها از فصل سرد امسال

با سرد شدن هوا بنظر زمستان امسال زودتر از موعد مقرر در حال فرا رسیدن است  و مردم نیز طبق عادت همه ساله، با سرد شدن تدریجی هوا برای گرمابخشی به کانون زندگی خود، به استفاده از وسایل گرمازا که امروزه بیشتر گازسوز هستند تا نفت سوز، روی می‌آورند.

همه روزه در جای جای میهن، حوادث تلخ و ناگوار مربوط به استفاده نادرست از وسایل گاز سوز روی می‌دهد که تنها بخشی از آنها از طریق رسانه‌های دیداری، شنیداری و نوشتاری به گوش و چشم ما می‌رسد.

شاید با مراجعه به سازمان‌هایی چون آتش نشانی، اورژانس یا شرکت ملی گاز ایران بتوان به آماری از میزان مرگ و میر ناشی از نشت گاز و انفجار این گونه وسایل که با انتشار گاز سمی و کشنده منو اکسید کربن همراه است، دست یافت، اما آنچه می‌تواند در کاهش این تلفات موثر باشد، آگاه سازی و فرهنگ سازی بنیادین در استفاده اصولی از وسایل گازسوز است.

آمارهای رسمی و غیررسمی مرگ یا مسمومیت های ناشی از گازگرفتگی و انفجارها به دلیل استفاده غیر اصولی و ناصحیح وسایل گرمازای گازسوز، نشان از آن دارند که در این بخش، یعنی فرهنگ سازی بنیادین، به گونه شایسته و بایسته، زیربنایی عمل نشده و لازم است سازمان‌ها یا نهادهای مربوط، به اجماع مشتركی دراین زمینه برسند و بروز چنین وقایع تلخ و جبران ناپذیری را به پایین ترین حد كاهش دهند.

شاید بد نباشد از جنبه‌های گوناگون به این موضوع پرداخته شود؛ این که به راستی چه سازمان یا نهادی باید متولی اصلی ایجاد ریشه‌های فرهنگی و قطور کردن این ریشه ها باشد؟ در قبال بروز حوادث مربوط به گاز و انفجارهای ناشی از گاز در وسایل گازسوز، چه سازمانی باید پاسخ گو باشد؟ نظارت بر لوله کشی اصولی گاز در ساختمان‌ها باید درحوزه مسئولیت چه مقام و مرجعی باشد و شرکت ملی گاز در این مورد چه جایگاهی دارد؟ چه سازمان یا نهادی باید مسئولیت آموزش مستقیم و غیر مستقیم درباره استفاده از وسایل گاز سوز را بر عهده داشته باشد؟ جایگاه استاندارد و رعایت قوانین استاندارد در ساخت این گونه وسایل در کجاست؟ همه این پرسش‌ها در جای خود قابل بحث هستند.

وقتی صحبت از گاز، نشت گاز و گاز زدگی (خفگی ناشی از استنشاق گاز) می شود، شاید بی درنگ، شرکت ملی گاز و کوتاهی این شرکت در ارائه خدمات به ذهن من و شمای خواننده خطور کند، اما با اندكی صبر و تامل می توان به این نکته رسید که این شرکت برحسب وظیفه‌ای که برایش تعریف شده است، تنها به عنوان تولید کننده، انتقال دهنده و توزیع کننده، عاملیت دارد و درقبال مواردی چون نشت گاز وسیله مورد استفاده در منازل، توجه به نکات ایمنی استفاده از آنها و نظارت بر لوله کشی داخل ساختمان ها، مسئولتی ندارد که البته ممکن است این سوال گاه در ذهن من و شما نقش ببندد که چرا؟

برای مثال، تا چندی پیش، وقتی ساختمانی بنا می‌شد، شرکت ملی گاز در مورد لوله کشی داخل منازل نظارت داشت و با تایید این شرکت، امور مربوط به لوله کشی گاز داخل ساختمان‌ها صورت می‌گرفت، اما مدتی است، این کار زیر نظر مهندسان سازمان نظام مهندسی انجام می‌شود و لوله کشی گاز داخل بناهای تجاری و مسکونی با نظر و تایید ایشان، محقق می‌شود.

شاید ذکر این نکته بجا باشد که آیا بر نظارت این سازمان، نظارت عالیه ای نیز از طرف شرکت ملی گاز صورت می گیرد و این که چرا این شرکت، چنین مسئولیت مهمی را به سازمان یاد شده واگذار کرده است،جای سوال دارد.

آموزش از دیگر مقوله‌هایی است که با توجه به اخباری که از این سو و آن سو شنیده می‌شود یا در جراید شاهد آن هستیم، به نظر می آید، بنیه قوی نداشته باشد و متولی واحدی برای خود ندارد اگر چه شرکت ملی گاز ایران بنا بر رسالت و احساس وظیفه‌ای که برای خود قائل است، درقالب تهیه و تنظیم بروشور، چاپ تراکت، اعزام کارشناس آزموده به مدارس ابتدایی، تهیه انیمیشن‌های آموزشی و ... در این زمینه تلاش‌های زیادی كرده اما آیا این موارد در نهایت کفایت می‌کند؟

آیا زمان آن فرا نرسیده که برای دستیابی به نتیجه مطلوب که همانا حفظ جان ارزشمند انسان‌هاست، پهنه آموزش جدی‌تر و قوی‌تر پیگیری شود؟

این که متوقع باشیم همه بار سنگین این مهم، تنها بردوش یک سازمان یا یک شرکت باشد، شاید چندان منطقی نباشد. همه سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی و غیر دولتی می توانند دراین راه گام نهند، اما آنچه لازم است كه به آن توجه شود، شیوه‌های آموزش و راهبری و سکانداری و تداوم در ارائه این آموزش‌ها به مردم است.

انسان‌ها سرمایه‌های گران قیمتی هستند که فقدان هر یک از آنها خسارت‌های جبران ناپذیری را بر پیکره اجتماع وارد می‌کند؛ از این رو با سرمایه‌گذاری‌های مناسب، به ویژه در محیط های آموزشی مانند مدارس که مناسب‌ترین و بهترین جایگاه برای ترویج و بنیادی کردن فرهنگ استفاده از انرژی به شمار می‌آیند، می‌توان از هدر رفت این سرمایه‌های با ارزش انسانی جلوگیری به عمل آورد.

بحث دیگری که در این میان قابل طرح است، نظارت بر ساخت کالاهایی است که گاز طبیعی تامین کننده سوخت آنهاست.

با شروع دوره سرما و حتی کمی قبل‌تر، از طریق صدا و سیما و جراید کشور، موج تبلیغ در مورد وسایل گرمازای گاز سوز آن‌ هم از نوع بدون دودکش نیز افزایش یافته که این با توصیه‌های اکید شرکت ملی گاز مبنی بر استفاده از وسایل گاز سوز دودکش دار مغایر است.

مردم حق دارند که در سلامت زندگی کنند و از کالایی که خریداری می کنند، اطمینان یابند.این اطمینان از ناحیه چه سازمانی یا ارگانی باید به آنها داده شود؟

در حال حاضر شاید هزاران بخاری یا وسیله گازسوز دیگر بدون دودکش، در بازار وجود دارد که به طور حتم هزاران مورد آن در منازل مردم نصب و در حال کار است، اما چنانچه اتفاق ناگواری در خصوص استفاده از این کالاها رخ دهد، چه سازمانی یا نهادی پاسخگوست و این که آیا جایی برای دفاع وجود خواهد داشت؟

به هرحال آنچه در لابه لای این سطور به طور مستقیم و غیر مستقیم رقم خورد، اشاره به جان انسان، كرامت انسانی و احترام به حقوق وی است.

این كه چه سازمان یا نهادی مسئولیت حفظ و حراست از جان و مال مردم را برعهده دارد، خود مقوله ای است قابل تامل اما از سویی دیگر، نمی توان از نقش اساسی مردم نیز به عنوان مصرف كنندگان نهایی گاز و وسایل گرمازایی كه با این انرژی تغذیه می شوند، غافل ماند.

آموزش و گسترش آن در جامعه، توجه به رعایت موارد استاندارد در ساخت سیستم های گرمایشی یا سرمایشی، نظارت های عالیه و ... همه و همه زمانی می‌تواند منشا اثر باشند كه مردم هم همکاری لازم را با متولیان امور انجام دهند و به رعایت اصول ایمنی اهتمام کنند.

لينك مطلب : شبکه اطلاع رسانی نفت وانرژی(شانا)

بحران گاز !!!     سال ۱۳۸۶

اساساً مديريت «بحران» مقوله‌اي است كه همة سازمان‌ها و جوامع كم و بيش و با توجه به ماهيت و فعاليتشان به گونه‌اي با آن روبرو هستند. بروز خطرات، سوانح و بحران‌هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، سياسي و نظامي به همراه حوادث غير قابل پيش‌بيني واقعيتي است كه بشر در طول تاريخ همواره با آن آشنا بوده است. صنعتي شدن جوامع و گسترش ارتباطات ماهواره‌اي و نقل و انتقال اطلاعات به طور وسيع و همچنين بزرگترشدن سازمان‌هاي اجتماعي كه همراه با موفقيت‌هاي فراوان تكنولوژيكي و اجتماعي بوده است. نه تنها ميزان بروز خطرات غير منتظره را كاهش نداده است بلكه در بسياري موارد افزايش نيز داده است. به بيان ديگر امروزه بحران‌ها در سازمان نهادينه گرديده‌اند و واقعيتي جداناپذير از ماهيت دروني سازمان‌ها شده‌اند. از اين رو سازمان‌ها مجبورند همراه با افزايش پيچيدگي و توان توليدي خود، توان رويارويي و مواجهه با بحران‌هاي مختلف را در خود افزايش دهند. امري كه تنها با برنامه‌ريزي‌هاي ميان مدت و بلند مدت ممكن مي‌گردد.

بحران در واقع حالتي است كاملاً غير منتظره و غافلگير كننده كه در آن فرصت براي تصميم‌گيري بسيار كم است . در چنين شرايطي ديگر نمي‌توان از روش‌هاي معمول براي نشان دادن عكس‌العمل استفاده كرد. در اين حالت مديريت بحران پيش از هر چيزي به تجربه، مهارت، سرعت، هوشمندي، خلاقيت و موقع سنجي نياز دارد و با توجه به اطلاعات موجود بايد هر چه سريعتر موضوع ارزيابي و نسبت به آن اقدام شود. بحران در واقع وضعيتي است كه در اثر رخدادها وعوامل طبيعي و غيرطبيعي (انسان) به طور ناگهاني پديد آمده و يا ظاهر مي‌شود.

بحران گاز:

همانطوريكه همه ما ميدانيم توسعه سيستم اشتراك پذيري و گازرساني در اولويت برنامه هاي شركت ملي گاز ايران قرار داشته و دارد .و سرمايه هاي هنكفتي را مصروف آن نمود خصوصاً در بخش كلان شهرها و  شهركها و روستا ها و تأسيسات و صنايع بزرگ و كوچك ، متأسفانه هرروز بر پيچيدگي آن افزوده شد  . بسياري از شهرها و روستا ها و صنايع خرد و كلان گازرساني و اشتراك پذيري شد و در بيشتر شهرها تأسيسات (C.N.G) نصب و بهره برداري شد و جالب اينكه از (C.N.G) براي خودرو ها بصورت يك الزام در آمد . هر جايگاه (C.N.G) بماند كه چقدر هزينه بالائي دارد فقط يك حساب سر انگشتي  تا هم اكنون بنابر اخبار روز رسانه ها بيش از 1800 جايگاه در كشور زده شد كه هر جايگاه كمترين آن تقريباً حداقل 400 متر مكعب و حداکثر  ۸۰۰ متر مکعب در ساعت مصرف گاز دارد و طبق فرموده مسئولان شركت ملي گاز و شركت گاز خودرو  مقرر شد تا پايان امسال(1387)  1000 جايگاه ديگر هم نصب و بهره برداري شود با يك حساب سرانگشتي ميتوان محاسبه نمود كه چيزي در حدود 2800 جايگاه حد اقلي 400 متر مكعبي تقريبا! در طول يك 24 ساعت 26 ميليون  متر مکعب گاز مصرف ميشود . يعني به اندازه تقريباً گاز وارداتي فعلی  ما از تركمنستان در روز.

و اين در حالي است كه با و جود اين حجم عظيم از سرمايه گذاري و فعاليتها  هنوزچشم انداز روشني از توازن توليد و مصرف گاز طبيعي در كشور ما وجود  ندارد . يعني  هماهنگي بين توسعه سيستم اشتراك پذيري كه در طي يكي دو سال گذشته به اوج خود رسيده و سيستم توزيع و توسعه شبكه خطوط انتقال وجود ندارد واگر هم باشد خيلي ضعيف.

بنابر اين در خوشبينانه ترين حالت اگر سال گذشته حتي 26 ميليون متر مكعب گاز دريافتي ما از تركمنستان قطع هم نميشد باز ما بنا بر ديدگاههاي كارشناسان نفتي چيزي در حدود 50 ميليون متر مكعب كسري داشتيم و بهمين دليل در 12 استان كشور حالت فوق العاده داشتيم رئيس ستاد حوادث غيرمترقبه كشور اعلا‌م كرد 42‌ شهر كشور همچنان با مشكل افت فشار  شديد گاز شهري به ميزان 10‌ تا 70‌ درصد مواجه هستند مدير‌كل اداره پزشكي قانوني آذربايجان شرقي نيز اعلا‌م كرد‌: در فصل سرماي سال گذشته فقط استان آذربايجان شرقي  71‌ نفر بر اثر گازگرفتگي جان خود را از دست دادند واگر بعضي از استانها مشتركين خانگي مشكل قطع گاز نداشتند از بركت قطع گاز تمامي صنايع كوچك و بزرگ و كارخانجات توليدي  بود از تعطيلي مدارس گرفته تا نانوائيها و . . . .  البته بجز عامل سردي و برودت بيسابقه  هوا كه خارج از اراده ماست بقيه موارد جنبه فني و مديريتي دارد كه در اراده و اختيار ماست.ميتوانستيم با برنامه ريزي درست شاهد اينگونه نا هماهنگيها نباشيم البته در اينخصوص مطالب زياد است كه از آن گذر كرده و بهمين مختصر بسنده ميكنم

 پيشنهاد براي شناسائي موارد بحراني و مهار اندك آن در شرايط ویژه افت فشار و قطع گاز به همکاران خدوم وزحمتکش شرکت گاز در مرحله اول:

1-     بايد ايستگاهاي( C.G.S).(T.B.S) بنحوي طراحي و بازنگري گردند كه حداكثر مصارف پيش بيني شده مشتركين را فراهم سازند.اولين اولويت بايد همين بازنگري در ايستگاها و شبكه تغذيه (يعني ايجاد توازن و ثبات در عرصه اشتراك پذيري و سايزينگ لوله ها) اعم از تغذيه (250 P.S.I) و شبكه شهري (60 P.S.I)بر اساس قواعد مهندسي نوين.

2- ايجاد سيستم نگهداري و تعميرات اساسي مناسب و تدوين دستورالعملهاي كتبي  و شفاهي در زمينه عمليات براي شرايط بحران و بكار گيري نيروهاي متخصص و كار آمد شهري در زمينه قطع و وصل  شيرهاي اصلي شبكه شهري و اولويت دادن به مناطق حساس و حياتي شهري مثل بيمارستانها و نانوائيها و . . . . بنا بر تصميم مديريت بحران.

3- مونيتورينگ كردن سيستم ايستگاهها  وشبكه شهري بطريقه G.I.S  وبكار گيري فن آوري روز  بطوريكه با اين سيستم ميتوان دقيقاً فشار شبكه شهري را در شرايط بحران  مديريت وبالانسينگ نمود .

4- باي پاس ها (BY PASS) در ايستگاهها نقش حياتي ومهمي در زمان بحران دارند كه بايد متناسب با (LOAD) شبكه بصورت مهندسي باز نگري و آنرا طراحي و تعبيه نمايند.

5-بايد يك بازنگري وتحول اساسي در اشترك پذيري و ثبت نام از مشتركين بعمل آورد بعنوان مثال از اين پس به مشتركین گاز بايد الغا و يا تفهيم بحران گاز  در فصول سرد رانمود كه حتماً در زمان قطع گاز از سيستم گرمایشی دوم در منزل استفاده شود و اين موضوع را ميتوان در غالب بندهاي تعهد  لحاظ نمود  كه حالت الزام براي مشترك باشد .

6-بايد از طريق رسانه ها و روابط عمومي فرهنگ سازي نمود كه واقعاً فاجعه باراست كه ما دومين كشور داراي ذخائر گازي جهان هستيم و بعنوان بدترين مصرف كنندگان انرژي در جهان هستيم .  و يك بازنگري اساسي در استفاده بهينه از انرژي گاز شود

در خاتمه لازم ميدانم متذكر گردم كه قصه غم انگيز تراز منفي توليد در برابر مصرف چند سالي است كه در فصل سرد سال به دغدغه اول مسئولين شركت ملي گاز تبديل ميشود. اميدوارم مسئولين بلند پايه شركت در اينخصوص تدابير لازم را اتخاذ و زمستان امسال همشاهد بحران شوم قطع گاز نباشيم.  انشاءا. .

با خطرات گاز گرفتگي آشنا شويم

تا كنون بسياري از شهرهاي كشور از نعمت گاز طبيعي بهره مند شده اند و همواره بر تعداد اين شهرها افزوده مي شود.امّا متاسفانه هر از چند گاهي شاهد اخبار متأثركننده اي مبني بر گاز گرفتگي و يا خفگي بر اثر استنشاق گازهاي سمّي هستيم ، حوادثي كه با اقداماتي آسان و بدون هزينه قابل پيشگيري مي باشند .

بايد توجّه داشته باشيم كه با افزايش آگاهي در اين زمينه و با بكار گيري اقداماتي چند ، براحتي مي توانيم اين خطر بالقوه را از خود و افراد خانواده خود ، دور كنيم .به همين دليل و با اميد آشنايي بيشتر  خوانندگان محترم با علت و عوامل گاز گرفتگي و ايجاد خفگي ناشي از آن ،همچنين ارايه راه كارهايي جهت به حداقل رساندن اين حوادث ناگوار ، اين مقالــــــــه تقديم مي گردد.

اكسيژن  عنصرحياتي است كه زندگي موجودات زنده صد در صد به آن وابسته است . (O2)هواي پيرامون ما داراي 21  درصد اكسيژن و 78  درصد نيتروژن است ، ساير گازها فقط يك درصد باقيمانده هوا را تشكيل مي دهند .                                                                     

فشار اكسيژن درهواي خشك برابر با 160 ميلي متر جيوه (حدود 21 درصد حجمي هوا ) و فشار )در اين هوا برابر با 0.3 ميلي متر جيوه ( يعني حدود 0.04  درصدCO2گاز دي اكسيد كربن ( حجمي هوا )مي باشد.                                                                                             

هرفرد با لغي در دقيقه بطور متوسط 12 تا 15 بار تنفس مي كند و در هر بار تنفس نيم ليتر هوا را  وارد ريه هاي خود مي نمايد ، يعني بطور متوسط حدود 6 تا 8 ليتر هوا در دقيقه وارد بدن  مي شود ، كه از اين حجم هوا حدود 250 ميلي ليتر ا كسيژن در دقيقه جذب خون مي شود ، و در هر دقيقه بطور متوسط حدود 200 ميلي ليتر گاز دي اكسيد كربن از بدن به محيط پس داده ميشود.

با يك حساب ساده مشخص مي شود كه براي تنفس يك فرد بالغ در طول مدت يك شب تا صبح  (تقريباً حدود 12 ساعت ) به پنج متر مكعب هواي تازه نياز مي باشد.   60*12 = 720دقيقه از شب تا صبح  720 * 7 = 5040 ليتر هوا مورد نياز در اين مدت (حدود 5 متر مكعب )

در فصل هاي گرم  كه از وسايل گرمازا خصوصاً بخاري استفاده نمي شود ،هواي موجود در يك اتاق سه در چهار با ارتفاع سه متر ، براي تنفس  راحت بيش از هفت نفر ( فقط از نظر درصد گازهاي تنفسي ) كافي مي باشد .  اما با شروع فصل سرما و روشن نمودن وسايل گرمازا ، خصوصاَ بخاري هاي گاز سوز ، معادلات فوق به گونه اي ديگر تغيير مي يابند . با توجه به اين كه هر بخاري گاز سوز مي تواند حد اقل به اندازه حدود  ده نفر اكسيژن مصرف كند ، از فشار گاز اكسيژن در اين شرايط ، به سرعت كاسته مي شود .

كاهش فشار گاز اكسيژن بر حسب ميليمتر جيوه  با سپري شدن زمان در يك اتاق سه در چهاركه دو نفر در آن تنفس ميكنند و يك بخاري گاز سوز روشن باشد بايددر نظر داشت كه قدرت حل شدگي گاز دي اكسيد كربن در خون حدود بيست برابر بيشتر از قدرت حل شدگي اكسيژن است.                                                           

از طرف ديگر هر گاه فشار گاز اكسيژن كه درحالت عادي برابر با 160 ميلي متر جيوه (حدود 21 در صد حجمي هوا ) است به حدود 60 ميلي متر جيوه (حدود 7  درصد حجمي هوا )كاهش يابد ، تغييرات شديد و خطر آفرين در تنفس ايجاد مي شود .

  وهرگاه فشار گاز دي اكسيد كربن كه در حالت عادي برابر با 0.3 ميلي متر جيوه ( برابربا 0.04 درصد حجمي هوا)است به بالاتر از 50 ميلي متر جيوه (حدود 7 درصد حجمي هوا )افزايش يابد تغييرات بسيار شديد و افزايش فشار گاز دي اكسيد كربن  بر حسب ميليمتر جيوه  با سپري شدن زمان در يك اتاق سه  در چهار كه هفت نفر فرد بالغ در آن تنفس مي كنند ولي بدون روشن بودن هر گونه وسايل گرمازاي گاز سوز بنا بر آنچه گفته شد : اگربه هر دليلي فشار گاز دي اكسيد كربن در هواي محيط افزايش يابد و يا از فشار گاز اكسيژن كاسته گردد ، مشكلات جدي تنفسي ،خفگي و مــــــــرگ ، مي تواند اتفاق بيافتد .

افزايش و تجمع  گاز دي اكسيد كربن در بدن كه اصطلاحاً به آن هيپركاپني گفته مي شود ،مي تواند باعث ضعف عمومي سيستم عصبي مركزي از جمله مركز كنترل تنفس شده ، سردرد ، اغتشاش شعور(كانفيوژن ) ، كٌما و حتي مـــــــرگ را به دنبال داشته باشد.

بايد دانست  خفگي و گاز گرفتگي هميشه  ناشي از افزايش گاز دي اكسيد كربن و يا كاهش گاز اكسيژن درهواي محيط نيست ،بلكه گاهي اوقات خفگي و گاز گرفتگي ناشي از استنشاق گازهاي سمّي مي باشد. يكي از خطرناك ترين اين گازها كه مي تواند سبب مسموميت تنفسي و مرگ گردد ، گاز مونواكسيد كربن مي باشد.

اگر چه امروزه با بكارگيري گازطبيعي كه فاقد مونواكسيد كربن است ،از شيوع خفگي و مسموميّت تنفسي با اين  گاز كاسته شده است ،امّا بايستي درنظر داشت حدود ۰۶/۰ حجم گازهاي خارج شده از اگزوز ماشينهاي بنزيني را گاز مونواكسيد كربن تشكيل مي دهد .

مونواكسيد كربن گازي سمّي ،بي رنگ و بي بو مي باشد كه از سوختن ناقص كربن حاصل مي گردد . چنانچه مي دانيد سلول هاي بدن براي تداوم حيات و انجام سوخت و ساز به اكسيژن نياز دارند و كار انتقال اكسيژن به سلول هاي بدن توسط هموگلوبين خون انجام مي شود . علّت سمّي بودن گاز مونواكسيد كربن اين است كه ميل تركيبي هموگلوبين با آن حدود 2۵0 برابر بيشتر از ميل تركيبي هموگلوبين با اكسيژن است .

وقتي گاز مونواكسيد كربن با هموگلوبين تركيب شود تشكيل مونوكسي كربوهموگلوبين  مي دهد و بدين ترتيب قدرت انتقال اكسيژن از هموگلوبين گرفته مي شود .

زماني كه فشار گاز مونو اكسيد كربن در هوا به حدود ۴/۰ ميلي متر جيوه برسد ساختن مونوكسي كربو هموگلوبين به طور فزاينده اي شروع مي شود ، (يعني حدود بيست ليتر گاز مونواكسيد كربن  در يك اتاق سه در چهار با ارتفاع سه متر كافي است تا ساختن مونوكسي كربو هموگلوبين شروع شود.)

فشار گاز مونواكسيد كربن درهوا و مدّت زماني را كه فرد در تماس با آن مي باشد ، تعيين كننده بروزعلايم و شدّت مسموميّت تنفسي خواهد بود .

بايستي در نظر داشت كه مسموميّت با گاز مونواكسيد كربن ، بدون تغيير در تعداد تنفّس اتفاق افتاده وبا علايم تهوع و سر درد همراه مي باشد .

در مسموميّت با اين گاز رنگ قرمز روشن گيلاسي كه مربوط به مونوكسي كربو هموگلوبين است ،درپوست و مخاط و زيرناخن فرد مصدوم ديده مي شود .

هرگاه حدود 70 تا80 درصد هموگلوبين بدن با مونواكسيد كربن تركيب شود ، ‹‹ مــــــرگ ››  اتفاق مي افتد.

نكته قابل توجّه اين است كه تماس مزمن و طولاني مدّت با گاز مونواكسيد كربن حتي در مقادير و دوزهاي كمتر از دوز كشنده نيز مي تواند سبب آسيب ديدگي مغز و بروز تغييرات ذهني و گاهي نيز ايجاد حالتي شبيه به پاركينسون شود.

اگر چنانچه كسي با گاز مونواكسيد كربن دچار مسموميّت شده باشد ،بايستي سريعاً او را از محيط آلوده به اين گاز ،خارج نموده و در تماس با هواي آزاد گذاشت ، در مسموميّت هاي شديد لازم است به مصدوم تنفس مصنوعي داده شود و درصورت امكان تنفس با اكسيژن بر تنفس با هواي آزاد ،ارجعيّت دارد .

 پيشگيري از گاز گرفتگي

با توجّه به مباحثي كه مطرح شد ، به منظور جلوگيري از گاز گرفتگي و به حد اقل رساندن احتمال اين خطر ، پيشنهاد مي شود :

1_ اتومبيل خود را به گونه اي در پارگينگ قرار دهيد كه خروجي اگزوز آن رو به بيرون پاركينگ باشدو زماني كه مي خواهيد آن را روشن نماييد ،ابتدا درب پاركينگ را به طور كامل باز كنيد .

از روشن كردن اتومبيل در فضاي محدود و سر بسته كه تهويه مناسبي ندارد ، خودداري كنيد .

به ياد داشته با شيد روشن گذاشتن اتومبيل فقط درپاركينگي مجاز است كه محصور نبوده و از هر طرف با هواي آزاد درارتباط باشد . بنابراين اگرمي خواهيد در هنگام روشن گذاشتن اتومبيل به پاره اي از كارهاي آن (از جمله : سنجش و كنترل  روغن ترمز ، بررسي وضعيّت لاستيك ها ، انجام برخي تعميرات جزيي ، شستن و خشك كردن اتومبيل ، جارو زدن آن و ....) رسيدگي كنيد ، ابتدا بايد اتومبيل را ا ز پاركينگ خارج نماييد .

2 _ اگر براي گرم نمودن منزل از شوفاژ استفاده مي كنيد ، دقّت داشته باشيد كه موتورخانه از تهويه مناسبي برخوردار بوده و هواي موتورخانه از هيچ طريقي در ارتباط با هواي محل سكونت شما نباشد .

به خاطر داشته باشيد كه خوابيدن در اتاقي كه هواي آن به طريقي  در ارتباط باهواي موتورخانه است ،بسيار خطرآفرين بوده و مي تواند مرگ آور باشد.

3 _ اگراز بخاري هاي گاز سوز براي گرم نمودن منزل خود استفاده مي كنيد ، در نظر داشته باشيد :

اولاً بخاري هايي كه مورد استفاده قرار مي دهيد كاملاً استاندارد باشد ،شعله يك بخاري استاندارد در حالت كم ،متوسط و زياد كاملاً آبي مي سوزد ، همچنين يك بخاري استاندارد بايستي داراي ترموكوبل سالمي نيز باشد . زماني كه به هر دليل گاز قطع شود و بخاري خاموش گردد ، ترموكوبل سرد شده و مسير عبور گاز را به طور كامل مسدود مي نمايد . زماني كه ترموكوبل سالم باشد در روشن نمودن بخاري حتماً حدود بيست تا سي ثانيه بايستي فشار دست روي شير بخاري باقي بماند تا بتوان شعله اصلي را روشن نموده و با بر داشتن فشار دست از روي شير ، بخاري خاموش نگردد.

دوماً هرگز از بخاري هاي گازسوز بدون دودكش در منزل استفاده ننماييد ، در واقع اين بخاري ها براي فضاهاي عمومي كه تردد زياد داشته و جريان آزاد هوا هميشه برقرار باشد ، طراحي شده اند ، نه براي فضاي محدود و سر بسته منزل .

سوماً بر روي دودكش بخاري درپشت بام منزل از كلاهك هاي استاندارد استفاده نماييد ، كلاهك بايد به گونه اي باشد كه درهنگام وزش باد ، گاز هاي خروجي از دودكش را به درون دودكش و از آنجا به درون بخاري بازگشت ندهد.

چهارماْ براي اتصال بخاري به دودكش از لوله ها و زانوهايي كه از ورق گالوانيزه ساخته شده باشد ، استفاده نماييد . اتصال زانو ها و لوله ها به همديگر و به بخاري و دودكش بايستي كامل و بدون درز باشد . استفاده از لوله هاي آلومينيومي فنري ( خرطومي ) به هيچ عنوان توصيه نمي شود ، چراكه اين لوله ها در حرارت بالا خاصيّت خود را از دست داده و به راحتي سوراخ مي شوند ، در ضمن اتصال اين لوله هاي فنري به بخاري و دودكش ، اتصال ضعيف و غير قابل اعتمادي مي باشد .

پنجماًهميشه سعي نماييد با شروع فصل سرما ، كه مي خواهيد از بخاري هاي گاز سوز استفاده نماييد ، شيشه بالاي درب اتاق ها راخارج نماييد تا ارتباط هوايي بين تمام اتاق هاي منزل وهال و آشپزخانه ، از اين طريق فراهم شود.

 ششماْ از همه مهم تر اينكه سعي كنيد دراتاقي كه يك بخاري گازسوز روشن است ، حتماً يكي از پنجره ها ي اتاق را به اندازه يك سانتي متر باز بگذاريد . اين كار اجازه مي دهد گازهايي كه از لحاظ تنفسي براي شما مضر هستند از اتاق خارج شده و اكسيژن لازم براي سوختن مناسب بخاري و تنفس سالم تر شما ، از طريق هواي آزاد فراهم شود . اين كار تقريباً شما را از گاز گرفتگي ايمن نموده و از آسيب رسيدن مزمن و دراز مدّت به سيستم مغز و اعصاب نيز جلوگيري مي كند .

نكات و توصيه هاي فوق را به دقت به كار بريد تا ضمن برخورداري از نعمت گاز شهري ، هرگز شاهد گاز گـرفتگي و خـفگي عزيزانمان نباشيم .

 لینک مطلب:خطرات گاز گرفتگی

توصــیه های ایمنــــی...                      

 چرا علی‌‌رغم آنکه توصیه‌‌های ایمنی در مورد مصرف وسایل گازسوز را بارها و بارها شنیده‌ایم، باز هم در عمل جانب احتیاط را رعایت نمی‌کنیم؟ شاید برای اینکه گمان می‌بریم مرگ از ما دور است و جناب عزرائیل همیشه سراغ همسایه‌‌ها را می‌گیرد!

مرور چند باره بایدها و نبایدها در مصرف وسایل گازسوز و رعایت نکات ایمنی دست کم می‌تواند این حسن را داشته باشد که سلامتی هموطنان به خطر نیفتد و آمار مرگ و میر کاسته شود.

راه‌‌های تولید گاز منوکسیدکربن CO در ساختمان‌ها

▪ استفاده از وسایل گازسوز و گرمایشی بدون دودکش؛

▪ نقص در دودکش و نشت گاز به فضای مسکونی؛

▪ استفاده از وسایل خوراک‌پزی برای گرمایش؛

▪ به‌کارگیری روشنایی گازی به مدت طولانی به‌خصوص در فضای بدون تهویه؛

▪ ضعف در دودکش شومینه؛

▪ معیوب بودن مشعل شوفاژ؛

▪ آبگرمکن‌‌های دیواری و زمینی به‌ویژه وقتی که دودکش مناسب ندارند؛

▪ خودروی روشن در پارکینگ؛

▪ نبود تهویه درست و مناسب محیط؛

▪ تخلیه کامل گازهای مضر و جایگزینی هوای تازه؛

▪ نقص فنی در و سایل گرمازا و نیم‌سوز بودن ذغال چوب؛

▪ نقص فنی در شبکه تهویه (لوله‌کشی آبگرمکن‌‌ها، بخاری‌‌ها و شومینه‌‌ها و غیره)

● بایدها و نبایدها در استفاده از وسایل گرمایشی

▪ برای تامین گرمای منزل یا محل کار خود به هر وسیله‌ای متوسل نشوید و چنانچه اصول را نمی‌دانید از کارشناسان فن، یاری بگیرید.

▪ تحت هر شرایطی عمل تهویه هوا را تسهیل کنید، به عنوان مثال دریچه‌‌های باز کولر عمل مناسبی برای تهویه هواست. باز گذاشتن یک پنجره کوچک یا در به نحو مطمئن که بسته نشود نیز راه حل مناسبی برای تهویه هواست.

▪ برای منازل و فضا هیچگاه از بخاری بدون دودکش استفاده نکنید. چون به‌طور حتم باعث تولید منوکسیدکربن می‌شود و در صورت بسته بودن فضا مسمومیت با سرعت بیشتری و شدیدتر ایجاد می‌شود.

▪ هرگز از بخاری‌‌های دستی برای گرم کردن هوای حمام استفاده نکنید؛ چراکه محیط حمام‌‌ها کوچک است و اکسیژن محیط نیز در اثر بخار آب به سطوح بالا رانده می‌شود و در نهایت بر اثر سوختن ناقص و ایجاد گاز CO مسمومیت قطعی خواهد بود.

▪ در صورت استفاده از وسایل گرمازای دودکش‌دار حتما دودکش‌‌ها کاملا معاینه و بررسی شود. معمولا مسدود بودن دودکش‌‌های دیوار از عوامل مهم ایجاد مسمومیت و گازگرفتگی و به خطر افتادن جان افراد محسوب می‌شود.

▪ دودکش‌‌های غیرثابت (غیر دیواری) حتما کنترل شود‌. این دودکش‌‌ها باید از مواد غیر قابل اشتعال و گالوانیزه (‌زنگ نزن‌) باشند و مقاومت فیزیکی مناسبی داشته باشند. این نوع دودکش‌‌ها باید حتی‌الامکان کوتاه و مستقیم باشد و باید در حمل اتصالات کاملا محکم و غیرقابل نفوذ باشد.

▪ برای جلوگیری از برگشت دود و گاز‌‌های مضر به داخل دودکش و در نهایت به داخل محیط که معمولا بر اثر گرفتگی و یا وزش باد به‌وجود می‌آید باید دودکش‌‌ها دارای هواکش مخصوص باشد و کلاهک آنها حداقل ۶۰ سانتیمتر از بلندترین نقطه ساختمان بالاتر باشد.

▪ دودکش‌‌ها به‌ویژه در نورد شومینه‌‌ها را هر سال بررسی و از دوده تمیز کنید.

▪ اتصالات دودکش‌‌ها و سراسر آن باید از هرگونه نقص و نشت گاز حفاظت شود.

▪ استفاده مشترک از دودکش بسیار خطرناک است و دودکش‌‌های فلزی باید در مسیر خود با بست‌‌های مخصوص محکم شده باشد به نحوی که از جدا شدن اتصالات جلوگیری شود.

▪ قطر دودکش، طراحی آن، مسیر عبور و... باید با توجه به ظرفیت حرارتی محاسبه و اجرا شود.

▪ از وسایل پخت و پز برای گرمایش استفاده نکنید.

▪ از کپسول‌‌های سفری (پیک نیکی) در فضای داخلی استفاده نکنید.

▪ ماشین را در فضای پارکینگ که بسته و فاقد تهویه است روشن نکنید.

▪ در تبدیل سوخت مایع به گاز شهری حتما از سرویس کار ماهر و مجاز استفاده کنید.

▪ هر وسیله گازسوز باید دارای یک دودکش استاندارد مجزا و مجهز به کلاهک باشد.

▪ در هنگام ساخت و ساز از ریختن مصالح به داخل دودکش و مسدود کردن آن مراقبت کنید.

▪ رنگ شعله آتش در وسایل گرمازا باید کاملا آبی باشد در غیر این صورت نقص در سیستم سوخت‌رسانی و یا فتیله دستگاه وجود دارد و باید خیلی سریع نقص را برطرف کنید.

اگر از بخاری برقی استفاده می‌کنید

▪ در زمان خرید بخاری برقی توجه داشته باشید نوع استاندارد آن را انتخاب و هرچند وقت یک بار سیم برق بخاری را برای جلوگیری از پارگی و لهیدگی روکش آن کنترل و آزمایش کنید.

▪ توجه داشته باشید بخاری برقی شما باثبات و محکم در محل خود مستقر شود تا احتمال واژگون شدن آن وجود نداشته باشد.

▪ سعی کنید از یک پریز جداگانه برای تامین نیروی بخاری بهره‌گیری شود چرا که استفاده از سه راهی و مانند آن غیراصولی و ناایمن است.

▪ هنگام خروج از منزل فراموش نشود حتماً اینگونه وسایل را از برق قطع کنید.

 این تصاویر مربوط است به مكانی مشهور به "دروازا" در كشور تركمنستان که به "دروازه جهنم" معروف شده است. گفته می شود قدمت این حفره به سال 1971 مربوط می شود. كه يك گروه تحقيقاتي زمين شناس به طور اتفاقي متوجه وجود يك غار زيرزميني مملو از گاز طبيعی در اين محل شدند و به دنبال حفاری غار دچار ريزش شد و حفره اي با قطر 50 تا 100 متر در زمين پديدار شد.اين گروه براي جلو گيری از انتشار گازهای سمي تصميم به آتش زدن اين گازها گرفتند.

نفت نیوز: جايگاه عرضه گاز فشرده ويژه اتوبوسها در پاركينگ شركت واحد اتوبوس راني تهران واقع در خيابان هنگام طي مراسم ويژه اي افتتاح شد. به گزارش روابط عمومي شركت گاز خودرو ايران، آيين افتتاح اين جايگاه با حضور مسئولان شركت ملي گاز ايران ، شركت گاز خودرو ايران ، شركت واحد اتوبوس راني تهران ، ستاد حمل و نقل و سوخت كشور ، شركت گاز استان تهران و سازمان حمل و نقل و ترافيك شهرداري تهران برگزار شد .

بر اساس اين گزارش مهندس عزيز الله رمضاني سرپرست شركت ملي گاز ايران در آيين افتتاح اين جايگاه گفت: با توجه به روند افزايشي تعداد جايگاه هاي "سي ان جي" در آينده اي نزديك شاهد كوتاه شدن صف ها و سهولت دسترسي شهروندان به گاز فشرده خواهيم بود.
وي افزود: تاكنون 600 جايگاه عرضه "سي ان جي" راه اندازي شده و 840 هزار خودور نيز به صورت رسمي دوگانه سوز شده اند كه با اجراي برنامه افزايش تعداد جايگاه هاي "سي ان جي"، به ازاي هر يك هزار خودرو يك جايگاه عرضه خواهيم داشت.
وي گفت: در تهران تا كنون 102 جايگاه "سي ان جي" به بهره برداري رسيده است و 40 جايگاه عرضه گاز فشرده نيز در مراحل 5 تا 95 درصد پيشرفت فيزيكي قرار دارند كه تا پايان سال جاري به بهره برداري
مي رسند.همچنين 60 جايگاه در مرحله تحويل مدارك مناقصه يا انتخاب پيمانكار هستند كه عمليات اجرايي برخي از آنها امسال آغاز مي شود.
سرپرست شركت ملي گاز ايران افزود : براي توسعه جايگاه هاي "سي ان جي" در شهر تهران ، با مشكل تامين زمين مواجه هستيم . به دليل سود آور نبودن سرمايه گذاري، در اين عرصه قصد داريم با اصلاح تعرفه گاز، انگيزه بخش خصوصي را در اين بخش افزايش دهيم .
او در ادامه سخنان خود گفت: براي مجتمع هاي مسكوني كه بيش از 25 واحد داشته باشند ، طرح احداث ايستگاه هاي متوسط "سي ان جي" اجرا خواهد شد كه در حال حاضر در مرحله تدوين استانداردهاي آن هستيم .
رمضاني از افزايش گروه هاي راه اندازي به منظور تسريع در توسعه جايگاه هاي "سي ان جي" خبر داد و گفت: با اين اقدام، زمينه سوخت گيري سريع و آسان خودروهاي عمومي و خصوصي فراهم مي شود.
مهندس رمضاني ادامه داد: سه جايگاه اختصاصي عرضه "سي ان جي" در استان قزوين آماده افتتاح است كه پروژه احداث آن ها در كمتر از 45 روز اجرا شده و مي تواند الگوي خوبي براي كل كشور باشد.
وي از هماهنگي و همكاري صميمانه ستاد حمل و نقل و سوخت كشور با شركت ملي گاز ايران در اجراي پروژه هاي "سي ان جي" قدرداني كرد.
مهندس سيد مصطفي علوي مديرعامل شركت گاز خودرو ايران نيز، يكي ديگر از سخنرانان اين مراسم بود. او با اشاره به در دست اجرا بودن تعميرات اساسي 6 جايگاه "سي ان جي" ويژه اتوبوسراني، گفت: جايگاه جنت آباد كه تا كنون با يك كمپرسور فعاليت مي كرد ، از امروز با دو كمپرسور در سرويس خواهد بود. بدين ترتيب اين جايگاه قابليت عرضه گاز فشرده به 500 اتوبوس در شبانه روز را بدست آورد. همچنين جايگاه شماره 2 جنت آباد نيز با امكان عرضه گاز فشرده به 300 اتوبوس در دست اجرا است. جايگاه "سي ان جي" هنگام نيز در وضعيت فعلي، امكان عرضه روزانه به 340 اتوبوس را در شبانه روز دارد. اين جايگاه همچنين از قابليت افزايش ظرفيت متناسب با نيازهاي آتي برخوردار است.
علوي افزود: جايگاه آزادي نيز هفته آينده افتتاح مي شود. همچنين دو جايگاه ديگر در تهران در دست اجرا است كه تا دو ماه آينده به بهره برداري مي رسد و با توجه به تردد 2500 اتوبوس گازسوز در تهران ، اين جايگاه ها پاسخگوي نياز فعلي اين شهر خواهند بود.
براساس اين گزارش، سردار رويانيان رييس ستاد حمل و نقل و سوخت كشور در اين مراسم گفت: مذاكراتي با شهردار تهران صورت گرفته تا زمين مورد نياز براي احداث جايگاه هاي سوخت مايع و گاز فشرده حتي در نقاط گران قيمت شهر، از سوي شهرداري تهران در اختيار وزارت نفت قرار گيرد.
رويانيان افزود: همچنين دولت طرحي را در دست بررسي دارد كه براساس آن ، سازندگان شهرك ها موظف مي شوند زمين لازم براي ساخت جايگاه هاي عرضه گاز و سوخت مايع را به صورت رايگان فر اهم كنند.
وي در بخشي ديگر از سخنان خود با اشاره به عملكرد موفقيت آميز شركت گازخودرو ايران، گفت: خوشبختانه با برنامه ريزي صورت گرفته توسط شركت ملي گاز ايران ، امكان احداث انواع جايگاه
عرضه " سي ان جي" اعم از كوچك، متوسط و بزرگ در كشور وجود دارد.
انتهای پیام

عمليات انتقال نفت به پالايشگاه ها،پالايش، توزيع فرآورده هاي نفتي در سراسر کشور، ساخت پالايشگاه ها، خطوط لوله و شبکه هاي مخابراتي در گذشته به صورت پراکنده انجام مي شد. اما با تشکيل شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي ايران در 17 اسفند 1370 اين فعاليت ها منسجم و يکپارچه شد.   

به گزارش نفت نیوز، اهميت توليد و توزيع فرآورده هاي نفتي در طول يک صد سال تاريخ صنعت نفت کمتر از توليد نفت خام در کشور نبوده است. با آغاز به کار پالايشگاه آبادان در سال 1291 که اولين پالايشگاه نفت خام کشور مي باشد، زمينه استفاده از فرآورده هاي نفتي در بخش هاي مختلف صنعت، تجارت ، حمل ونقل و مصارف خانگي در راستاي توسعه اقتصادي کشور فراهم شد.

نگاهي به سال شمار شکل گيري فعاليت توليد و توزيع فرآورده هاي نفتي در کشور از ابتدا تاکنون ،بخشي از تلاش صورت گرفته در سال هاي گذشته براي بهره گيري از منابع هيدروکربوري کشور را آشکار مي کند.

* در سال 1290 خط لوله مسجد سليمان – آبادان احداث شد .

* در سال 1291 پالايشگاه آبادان با ظرفيت روزانه 2500 بشکه احداث و آغاز به کار کرد.

* در سال 1301 پالايشگاه کرمانشاه به ظرفيت روزانه 2 هزار بشکه به بهره برداري رسيد.

* در سال 1309 خط لوله هفتگل به کوت عبداله احداث و اتصال آن به خط لوله مسجد سليمان – آبادان صورت گرفت .

* در سال 1314 پالايشگاه کرمانشاه با ظرفيت سالانه يکصد هزار تن افتتاح و خط لوله نفت شهر – کرمانشاه به قطر 7 سانتي متر و نيم و به طول 230 کيلومتر احداث شد .

* در سال 1318 اولين خط لوله نفت سفيد تصفيه شده آبادان- اهواز با کمک مهندسان ايراني احداث شد.

* در سال 1319 خط لوله گچساران – آبادان، به طول 264 کيلومتر و قطر 30 سانتي متر و نيم احداث شد.

* در سال 1323 خط لوله اهواز – شوشتر، به قطر 25 تا 30 سانتي متر و دومين خط لوله آبادان – اهواز، به قطر 6 اينچ و به طول 121 کيلومتر احداث شد.

* در پنجم ارديبهشت ماه سال 1330 سفير انگليس به حسين علاء سپردن تاسيسات مربوط به پخش نفت در داخل ايران به يک شرکت ايراني را پيشنهاد کرد، در چهارم مهر همان سال ورود قواي نظامي ايران به پالايشگاه آبادان و جلوگيري از ورود کارمندان خارجي انجام شد .

* در سال 1334 شوراي عالي نفت احداث خط لوله سراسري آبادان – تهران را تصويب کرد و اجراي واحدهاي تکميلي پالايشگاه آبادان آغاز شد.

*در سال 1336 خط لوله نفت آبادان – تهران و اولين شبکه راديويي براي راه اندازي و کنترل 13 تلمبه خانه در مسير خط لوله تهران- آبادان احداث شد و خط لوله نفت ازنا - اصفهان آغاز به کار کرد.

*در سال 1338 شبکه 27 کانالي تهران – آبادان راه اندازي شد .

*در سال 1339 خط لوله ري – قزوين آغاز به کار کرد و قرارداد فروش مواد نفتي به افغانستان منعقد شد .

*درسال 1340 خط لوله ري – شاهرود، شبکه 24 کانالي تهران – ري – قزوين – رشت به منظور تامين ارتباطات تلمبه خانه و منطقه ري، قزوين و ترمينال رشت راه اندازي شد.

*در سال 1341 دستگاه بزرگ کاتاليتيک رفورمر در پالايشگاه آبادان آغاز به کار کرد.

*در سال 1342 شبکه شش کانالي تهران – سمنان براي کنترل از راه دور تلمبه خانه سمنان راه اندازي شد.

* درسال 1343 سازماندهي پخش و خطوط لوله در مديريت اکتشاف، توليد و پخش صورت گرفت

و قرارداد فروش مواد نفتي به افغانستان تمديد شد. همچنين از خط لوله تهران – قزوين – رشت

بهره برداري شد و قرارداد تامين و عرضه انواع سوخت هوايي در فرودگاه کابل و قندهار توسط شرکت ملي نفت ايران منعقد شد .

*درسال 1344 ساخت پالايشگاه نفت تهران به ظرفيت روزانه 85 هزار بشکه آغاز شد، از دومين خط لوله نفت اهواز - تهران بهره برداري و تلمبه خانه ناهيد در نزديکي اهواز افتتاح شد .

* در سال 1347 قرارداد فروش 25 هزار تن فراورده هاي نفتي به افغانستان منعقد شد و پالايشگاه تهران با ظرفيت روزانه 85 هزار بشکه آغاز به کار کرد . همچنين از دستگاه عظيم کت کراکر در پالايشگاه آبادان بهره برداري و عرضه بنزين سوپر پالايشگاه تهران در 45 جايگاه فروش در تهران و شهرستانها آغاز شد. همچنين قرارداد طرح نوسازي و توسعه پالايشگاه کرمانشاه با يک شرکت هلندي منعقد شد.

*در سال 1348 شبکه ماکروويو شرکت ملي نفت در امور مخابرات به ظرفيت هاي 300،600 و 960 کانالي راه اندازي و قرارداد ساخت پالايشگاه شيراز بين شرکت ملي نفت ايران و شرکت ايتاليايي اسنام پروجتي منعقد شد .

*در سال 1349 ساخت پالايشگاه شيراز به ظرفيت روزانه 40 هزار بشکه در روز آغاز شد .

* در سال 1350 ساخت پالايشگاه شماره 2 تهران و شروع طراحي اوليه پالايشگاه اصفهان بة ظرفيت روزانه 200 هزار بشکه به دست مهندسان و کارشناسان شرکت ملي نفت ايران آغاز شد. همچنين شروع به کار پالايشگاه جديد کرمانشاه به ظرفيت طراحي روزانه 15 هزار بشکه و ظرفيت عملي 19 هزار بشکه در روز در اين سال بود.

*درسال 1352 افزايش ظرفيت پالايشگاه تهران به 125 هزار بشکه در روز ، آغاز عمليات طراحي و ساخت پالايشگاه اصفهان توسط شرکت هاي خارجي، بهره برداري از پالايشگاه شماره دو تهران به ظرفيت روزانه 100 هزار بشکه و افتتاح و بهره برداري از پالايشگاه شيراز به ظرفيت روزانه 40 هزار بشکه ، آغاز به کار طراحي و احداث شبکه سوئيچ نفت صورت گرفت .

* در سال 1353 پالايشگاه دو تهران و کارخانه روغن سازي راه اندازي شد و استقلال سازماني واحد پخش و خطوط لوله محقق گرديد.

*در سال 1354 ساخت پالايشگاه تبريز و پالايشگاه اصفهان آغاز شد.

*در سال 1355 پالايشگاه لاوان با ظرفيت 20 هزار بشکه در روز بهره برداري شد .

* درسال 1356 پالايشگاه تبريز به ظرفيت اسمي روزانه 80 هزار بشکه به دست کارشناسان ايراني راه اندازي شد .

* در سال 1358 اولين واحد تقطير پالايشگاه اصفهان به ظرفيت روزانه 280 هزار بشکه راه اندازي گرديد .

*درسال 1362 خط لوله افرينه به کرمانشاه به قطر 16 اينچ و به طول 172 کيلومتر احداث شد .

*در سال 1363 افزايش ظرفيت پالايشگاه کرمانشاه به بيش از 25 هزار بشکه در روز صورت گرفت .

*درسال 1366 شرکت ملي پخش فرآورده هاي نفتي ايران و مديريت خطوط لوله و مخابرات در شرکت ملي نفت ايران تاسيس شدند.

*درسال 1369 ساخت پالايشگاه بندرعباس به ظرفيت اسمي 232 هزار بشکه در روز آغاز و قرارداد ساخت پالايشگاه اراک با شرکتهاي خارجي منعقد شد .

*درسال 1370 شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي ايران تاسيس شد .

*در سال 1372 پالايشگاه اراک با ظرفيت پالايش 150 هزار بشکه افتتاح گرديد .

*در سال 1373 شرکت ملي مهندسي و ساختمان نفت ايران تاسيس شد .

*درسال 1376 واحد تقطير شماره يک و دو پالايشگاه بندرعباس راه اندازي شد و تمامي پالايشگاه ها ي کشور به شرکت هاي پالايش نفت تغيير نام يافتند .

* درسال 1379 شرکت خطوط لوله و مخابرات ايران در شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي ايران تاسيس شد .

* در سال 1383 واحدهاي جديد و تغييرات درون پالايشگاهي در پالايشگاه هاي تهران و تبريز

احداث شدند و پايانه نکا ساخته شد ، عمليات اجرايي طرح افزايش ظرفيت پالايشگاه بندرعباس از 232 به 320 هزار بشکه در روز آغاز شد .

*درسال 1385 عمليات اجرايي طرح توسعه و افزايش ظرفيت پالايشگاه اراک به 250 هزار بشکه در روز شروع شد .

* در سال 1386 عمليات اجرايي طرح توسعه و بهينه سازي پالايشگاه تهران، عمليات اجرايي طرح توسعه پالايشگاه آبادان، عمليات اجرايي طرح بهبود فرآيند و بهينه سازي ظرفيت پالايشگاه اصفهان آغاز شد. همچنين عمليات احداث پالايشگاه شهريار در تبريز به ظرفيت 150 هزار بشکه در روز و عمليات احداث پالايشگاه ميعانات گازي بندرعباس به ظرفيت 360 هزار بشکه در روز اغاز گرديد.

دراين سال قرارداد طرح احداث خط لوله نکا-جاسک به طول 1500 کيلومتر منعقد شد و اجراي طرح شبکه يکپارچه صوت و ديتا در 169 سايت آغاز شد و بهره برداري از شبکه سراسري کارت هوشمند سوخت صورت گرفت.

در سال 1386 همچنين از يکصد و پنجاه جايگاه دو منظوره بنزين و گاز طبيعي و طرح افزايش ظرفيت خط لوله بندرعباس به اصفهان بهره برداري شد.

شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي ايران با اجراي طرح هاي احداث پالايشگاه هاي جديد و توسعه و بهبود ظرفيت پالايشگاه هاي موجود کشور ، افزايش ظرفيت کنوني پالايش نفت خام کشور به ميزان يک ميليون و 650هزار بشکه تا سه ميليون و 200 هزار بشکه تا پايان سال 1392 را هدف گذاري کرده است.

با اجراي اين طرح ها سهم توليد بنزين از نفت خام نسبت به ساير فرآورده ها از 16 درصد فعلي به 35 درصد و توليد روزانه آن در پالايشگاه هاي کشور از 40 ميليون ليتر کنوني به 160 تا 180 ميليون ليتر در روز افزايش خواهد يافت. بدين ترتيب در آينده نه چندان دور ايران نه فقط از واردات فرآورده هاي نفتي به ويژه بنزين و نفت گاز بي نياز خواهد شد ،بلکه به يکي از بزرگترين صادر کنندگان فرآورده هاي نفتي دنيا و منطقه تبدبل خواهد شد. 

لينك مطلب: نفت نیوز

شناخت گاز طبيعي

امنيت = دانش+ دقت

تركيبات گاز طبيعي : گاز طبيعي كه بيشتر از گاز متان (ch4)تشكيل ميشود مانند هر ماده ديگر داراي ده ها خصوصيت فيزيكي و شيميائي است  اما از آنجا كه بحث ما در زمينه ايمني است لذا در اينجا فقط به آن دسته از خواص گاز طبيعي ميپردازيم كه از نظر ايمني اهميت بيشتري دارند.

ساير اجزاء تشكيل دهنده گاز طبيعي ، شامل گازهاي اتان ، پروپان، بوتان و ئيدرو كربورها ي سنگين تر ميباشند. در اين ميان گاز اتان برخي از ميدانهادر صد قابل ملاحظه اي ( تا حدود 10%يا كمي بالاتر)را تشكيل ميدهد. حال آنكه گاز هاي سنگين تر اجزاي بسيار كوچكي را در تركيب گاز طبيعي شامل ميشوند همچنين عناصري از قبيل H₂S،CO₂،N₂ نيز همراه گاز طبيعي يافت ميشوند و بالاخره آب كه هميشه با گاز طبيعي استخراج شده از مخازن همراه است. در پالايشگاه و واحدهاي نم زدائي ، تركيبهاي مزاحم كه سبب پائين آوردن ارزش حرارتي گاز شده و مشكلاتي در انتقال و مصرف گاز بوجود ميآورند، از گاز طبيعي تفكيك و سپس به خطوط انتقال تحويل ميشود.

چگالي گاز طبيعي:

چگالي گاز متان 55 صدم است ، ولي با توجه به تركيبات سنگينتر همراه گاز طبيعي ، چگالي آن ميتواند به  حدود 65صدم نيز برسد. بنا بر اين گاز طبيعي از هوا سبكتر بوده و در صورت نشت از خطوط لوله و يا ساير اجزاء شبكه گاز  و يا لوله كشي وسائل گاز سوز در منازل بسمت بالا حركت ميكند و در مكانهاي مسقف قسمت زيادي از گاز نشت شده در زير سقف تجمع ميكند.

اما سبكتر بودن گاز طبيعي با عث نميشود كه همه گاز نشت يافته از يك محل بسمت بالا برود بلكه بخشي از گاز نيز ، بويژه در صورتي كه عناصر تشكيل دهنده هوا با آن اختلاط كامل پيدا كنند ، بهمراه هوا به اطراف نيز پراكنده ميشود . و چون غلظتهاي پائين گاز در هوا خطرناكتر است قابليت انفجار در اطراف محل نشت نيز وجود دارد .

سوختن گاز طبيعي:  

گاز طبيعي در صورتي كه بطور كامل خشك و فاقد مواد زائد باشد و هواي كافي به آن برسد ، با شعله آبي ميسوزد

ودر غير اينصورت شعله هاي قرمز ، نارنجي ،زرد يا سبز حاصل خواهد شد.

ارزش حرارتي گاز طبيعي:

هر متر مكعب گاز طبيعي بصورت متوسط ده هزار كيلو كالري ارزش حرارتي دارد ، امّا اين مقدار اسمي است و ارزش حرارتي دقيق گاز طبيعي هر ميدان گازي ، تابع تركيبات آن بوده و بطور كلي هر چه درصد متان در گاز طبيعي بيشتر باشد ارزش حرارتي آن پائين تر است .

قابليت اشتعال گاز طبيعي

قابليت اشتعال گاز طبيعي فقط در محدوده خاصي از نسبتهاي اختلاط با هوا اتفاق مي افتد كه اين محدوده را محدوده «قابليت اشتعال »مينامند مرز پائين اين محدوده را اشتعالL.E .L  و مقدار بالاي اين محدوده را ، حد بالاي اشتعال L.H .L مينامند.

حد پائين اشتعال گاز طبيعي 5 درصد و حد بالاي آن 15 درصد ميباشد . بهترين حالت براي اشتعال گاز طبيعي نسبت 10 درصد گاز با هواست كه همان نسبتي است در فرمول تركيب متان و اكسيژن (هوا) ديده ميشود .

CH4+2O₂ = CO₂+2H₂O+ 10000 Kcal/m³                                                      

همانطور كه واكنش فوق نشان ميدهد يك حجم متان براي سوخت كامل نياز به 2 حجم اكسيژن دارد و با توجه به اينكه يك حجم اكسيژن تا حدودي در 5 حجم هوا موجود است . بنا بر اين ميتوان گفت كه يك حجم متان نياز به 10حجم هوا دارد كه تا حدودي همان نسبت يك به 10 و يا ده درصد است .

البته براي سوختن كامل نياز به 20 الي 30 درصد هواي اضافي داريم ولي در انفجارها هر چه به نسبت 10 درصد گاز در هوا نزديك تر باشيم انرژي حاصل از انفجار بيشتر است .

جدول فوق حد بالا و پائين اشتعال اجزاء گاز طبيعي را نشان ميدهد .

در صورتي كه نسبت هاي مخلوط گاز و هوا براي اشتعال مناسب باشد در دماي  c^o 590 خود بخود

مشتعل ميشود و اين دما را دماي احتراق يا دماي خود احتراقي گاز طبيعي مينامند.

فعل و انفعالات زنجيره اي گاز متان

اگرچه تركيب متان و هوا (اكسيژن) به صورت فرمول ساده اي نشان داده مي شود، اما در حقيقت مجموعه اي از فعل و انفعالات پياپي و زنجيروار اتفاق مي افتد تا اين فرآيند كامل شود. اين فعل و انفعالات به شرح زير هستند.

1) CH4 + OH S H2O + CH3

2) CH3 + O2 S OH + HCHO

3) OH + HCHO S H2O + CHO

4) CHO + O2 S CO + HO2

5) CHO + O2 + M S CHO3 + M

6) CHO3 + HCHO S2CO + H2O + OH

OH از تركيب HCHO (فرم آلدئيد) با اكسيژن به دست مي آيد.

ـ فرم آلدئيد از تجزيه متان در دماي احتراق و توليد بنيان هاي آزاد و اكسيد شدن بنيان ها به دست مي آيد.

ـ از فرمول (6) OH لازم براي واكنش (1) تأمين و زنجيره فعل و انفعالات ادامه مي يابد.

سوخت ناقص

همان گونه كه از فعل و انفعالات بالا ملاحظه مي شود محصول اصلي احتراق متان CO (منوكسيد كربن) مي باشد كه بسيار خطرناك و سمي است، اما در دماي بالاي شعله، منواكسيدكربن با اكسيژن موجود تركيب و توليد دي اكسيدكربن مي نمايد. حال اگر هواي كافي در دسترس نباشد و شعله به صورت كامل و يكنواخت تشكيل نشده و در بعضي از نقاط دما پايين باشد، منواكسيد كربن فرصت اكسيد شدن و تبديل به دي اكسيد كربن را پيدا نمي كند و آزاد مي شود. نرسيدن اكسيژن كافي به شعله يا عدم تهويه كافي و وجود موانع در مسير خروج محصولات احتراق، عوامل اصلي ايجاد گاز منوكسيدكربن در وسايل گازسوز مي باشند كه هر ساله جان تعدادي از انسان ها را به خطر مي اندازد.

احتراق

احتراق يا اشتعال يك فعل و انفعال اكسيداسيون است كه گرمازا بوده و توأم با شعله و حرارت مي باشد. هميشه يك ماده سوختني به صورت گاز يا بخار با حضور اكسيژن و دماي مناسب براي شروع فعل و انفعال، به صورت خود نگهدار و پايدار، دوام فعل و انفعال اكسيد كننده را ميسر مي كند و اشتعال به وقوع مي پيوندد. اشتعال تا زماني كه يكي از عوامل سوخت، اكسيژن، حرارت و فعل و انفعالات زنجيره قطع نشود ادامه خواهد يافت.

انفجار

اشتعالي است كه حجم زيادي از انرژي را به طور ناگهاني آزاد مي كند. انفجار گازها بيشتر در فضاهاي بسته روي مي دهد اما امكان انفجار در فضاي باز نيز وجود دارد. در انفجار گاز طبيعي، از آنجا كه سرعت انتشار شعله معمولا از سرعت صوت كمتر است لذا امواج ضربه اي ايجاد نمي شود و خصوصيات انفجار مواد منفجره را نداشته ولي بستگي به حجم گاز تجمع يافته و كيفيت اختلاط آن و همچنين دور و نزديك بودن به محل با نسبت 10درصد، مي تواند از انفجارهاي خفيف با سوختگي هاي سطحي تا انفجارهاي بسيار مهيب را ايجاد نمايد كه منجر به تخريب ساختمان هاي بزرگ گردد.انواع ديگري از انفجارها كه بعضا قدرت تخريبي زيادي دارند به اين شرح است؛ ئيدروكربورها با هوا، انفجار در اثر تجزيه شيميايي (ديناميت)، انفجار در اثر افزايش فشار داخلي (تركيدن بشكه، آبگرمكن) و انفجار هسته اي.

طبقه بندي انواع آتش ها

آتش سوزي ها به چهار نوع زير تقسيم مي شوند:

• نوع A: آتش سوزي مواد خشك از قبيل چوب، پارچه، مقوا، كاغذ و غيره كه پس از سوختن از خود خاكستر به جاي مي گذارند. به اين نوع حريق، آتش هاي خاكستر زا نيز گفته مي شود.

• نوع B: آتش سوزي مايعات قابل اشتعال از قبيل: بنزين، نفت سفيد، الكل و غيره.

• نوع C: آتش سوزي گازهاي قابل اشتعال نظير بخارهاي گاز مايع، گاز طبيعي، ئيدروژن و غيره

• نوع D: آتش سوزي هايي كه منشاء آنها الكتريسيته است مانند آتش سوزي در تابلوهاي برقي، ترانسفورماتورها، سيم كشي ها و غيره.

خطرات گاز طبيعي

اگر چه در تأسيسات پالايش، انتقال و توزيع گاز طبيعي، گاه حوادثي اتفاق مي افتد كه منجر به بروز انفجار يا آتش سوزي ناشي از نشت يا فوران گاز مي گردد، اما سابقه سي ساله مصرف گاز در كشور ما نشان مي دهد كه متأسفانه حوادث اتفاق افتاده براي مصرف كنندگان گاز از نظر تلفات انساني و حتي ميزان خسارات مالي به مراتب بيشتر از حوادث در تأسيسات صنعت گاز است و اين در حالي است كه در تأسيسات گاز، حجم بسيار زيادي از گاز تحت فشار بالا جريان داشته و فرآيندهاي متعددي اتفاق مي افتد و بالعكس در وسايل مصرفي حجم گاز كم و فشار بسيار پايين مي باشد كه با وجود اين هر ساله ده ها نفر جان خود را بر سر بي احتياطي و سهل انگاري در استفاده از وسايل گاز سوز از دست مي دهند.

خطرات گاز براي مصرف كننده ها

سوانح مربوط به گاز اغلب در اثر سهل انگاري، بي احتياطي و يا كم دانشي مصرف كنندگان روي مي دهد. اين حوادث از نظر علل فني به چند دسته تقسيم مي شوند كه مهم ترين آنها عبارتند از: آتش سوزي: در اثر مجاورت وسايل و اشياي قابل اشتعال با وسايل گازسوز، ايجاد شده و سپس آتش سوزي گسترش مي يابد. از جمله اين موارد، نزديكي پرده ها، رختخواب، البسه، اشياء چوبي و غيره با اجاق گاز، بخاري و آبگرمكن را مي توان نام برد.همچنين به علت استفاده از شلنگ هاي غير استاندارد لاستيكي، در نزديكي محل اتصال به بخاري يا آبگرمكن، شلنگ به تدريج فرسوده شده و دچار نشت مي شود كه در اثر نزديكي به منبع حرارت، مشتعل شده و چنانچه هنگام خواب يا در غياب ساكنان منزل اين اتفاق روي دهد، شعله گسترش يافته و سبب آتش سوزي در منزل مي شود.

انفجار: در اثر نشت تدريجي گاز و تجمع آن در فضاهايي مانند آشپزخانه، اتاق خواب، اتاق هاي نشيمن و پذيرايي شرايط براي انفجار مهيا مي شود. جرقه حاصل از روشن يا خاموش شدن يخچال منازل عامل انفجار ناشي از آتش سوزي بسياري از منازل بوده است. در بسياري موارد با ورود افراد به داخل اين اماكن و زدن كليد برق، انفجار ايجاد شده است. همچنين رسيدن گاز انتشار يافته به بخاري يا آبگرمكن روشن مي تواند عامل بروز انفجار باشد. وجود غلظت قابل اشتعال گاز در هوا، در صورت ادامه نشت گاز، شرايط مناسبي براي ايجاد انفجار مي باشد،اين غلظت بيشتر در ارتفاعات پايين ايجاد مي گردد. در قسمت هاي بالاي اتاق يا آشپزخانه گاز زيادي تجمع مي كند ولي قابليت اشتعال ندارد.

(گاز گرفتگي): مهم ترين عامل حوادث مصرف كنندگان خانگي و تجاري، گاز گرفتگي است. به طوري كه در بخش قبل توضيح داده شد در اثر نرسيدن اكسيژن كافي يا گرفتگي راه خروج محصولات احتراق، وسيله گازسوز دچار ناقص سوزي شده و گاز CO (منوكسيدكربن) در فضا پراكنده مي شود.تنفس اين گاز كه ميل تركيبي شديد با گلبول هاي قرمز خون دارد سبب تشكيل كربوكستي هموگلوبين در خون مي شود و قابليت تبادل اكسيژن و CO2 را از گلبول هاي قرمز مي گيرد. در نتيجه شخص دچار مسموميت شده كه در صورت ادامه تنفس منوكسيدكربن توان حركت و هر گونه عكس العملي از فرد مسموم سلب شده و در نهايت ممكن است تا مرگ فرد ادامه يابد.

اين گونه حوادث گاه از آنجا ناشي مي شود كه عده اي تصور مي كنند گاز طبيعي به علت خوب سوزي، ديگر نيازي به دودكش نداشته يا اين كه اگر دودكش گرفتگي داشته باشد مسأله مهمي ايجاد نمي شود. تعدادي از حوادث نيز به علت وجود چند وسيله گازسوز و به ويژه آبگرمكن ديواري كه از وسايل پرمصرف است، در يك فضاي كوچك با زيربناي 30 تا 60 مترمربعي روي مي دهد. همچنين در مواردي نرسيدن اكسيژن كافي به وسيله گاز سوز در اثر مسدود كردن در و پنجره ها و حتي منافذ و درزهايي كه در رساندن هوا به داخل اتاق مؤثر هستند، عامل بروز بسياري از حوادث گاز بوده است. كليه حوادثي كه به نوعي با گاز ارتباط داشته و در تأسيسات مختلف شركت امكان بروز آن وجود دارد، بسته به نوع تأسيسات در سه طبقه حوادث پالايشگاهي، حوادث در خطوط انتقال گاز و ايستگاه هاي تقويت فشار و حوادث مربوط به شبكه هاي گازرساني به شرح زير واقع مي شوند كه در اينجا به طور اجمالي مورد بررسي قرار گرفته است.

                                                                               آدرس: مجله شماره 8 نداي گاز     

مزايا ومعايب استفاده از گاز طبيعي CNG

    1- گاز طبيعي سوختي با احتراق بهينه،پاكيزه وتميز است كه سبب افزايش عمر موتوروكاهش تعميراتآن مي گردد.  تعويض شمع در موتورهاي بنزيني تا 32000 كيلومتر و در گاز سوز تا 120000 كيلومتر دوام دارد.     

2- اين سوخت قابل انتقال ومكش از مخزن اتومبيل نمي باشد واحتمال سرقت سوخت كاهش مي يابد.كما اينكه در صورت بالارفتن قيمت سوخت معضل سرقت سوخت نيز اضافه مي گردد.

3- زمان سوخت گيري سريع بين 5 تا 6 دقيقه و آهسته آن 5 تا 8 ساعت زمان مي برد.

4- در صورت احتراق گاز طبيعي (CNG) ،گاز منو اكسيد كربن در حدود 70درصد و مواد آلاينده گازي غير متاني 89 درصد واكسيد نيتروژن 87 درصد كمتر است.

5- از نظر ايمني،گاز طبيعي ايمن تر است.زيرا گاز طبيعي برخلاف بنزين در زمان وقوع حوادث وتصادفات در هوا نشر وپراكنده مي گردد.اما حوضچه هاي بنزين بر روي زمين ايجاد خطر آتش سوزي مي كنند.

از طرفي كپسولهاي ذخيره گاز مورد استفاده بسيارمستحكمتراز تانكهاي سوخت بنزيني مي باشند.

طراحي اين كپسولها منوط به اجراي شديدترين آزمونهاي ايمني نظير حرارت وفشارهاي بسيار زياد،تير اندازي وبرخوردهاي شديد است.

CNG درمقايسه با بنزين چقدر انرژي آزاد مي كند؟

ميزان انرژي گاز طبيعي در حدود 47 مگاژول بركيلوگرم ويا 40مگاژول بر متر مكعب است.كه اين مقايسه براي بنزين 60مگاژول بر كيلوگرم يا 46 مگاژول بر متر مكعب است.به عبارتي يك كيلوگرم گاز معادل33/1 ليتر بنزين يا 22/1 ليتر گازوئيل است.

رانندگي در ارتفاعات بلند :  در ارتفاعات ،هوا رقيق تر شده وموتور با تركيب سوخت غني تري(نسبت بيشتري از سوخت به هوا) كار مي كند. از رو قدرت موتور به دليل كاهش تنفس موتور و تأمين اكسيژن كمتر ونيز جريان غني تر وشديدتر سوخت افت مي كند. دراين حالت، چون موتور گاز سوز بعلت اينكه گاز در حدود 12 درصد حجم ورودي را تشكيل داده وبا كاهش چگالي هوا براثر رقيق تر شدن آن ، حجم سوخت نيز پايين مي آيد و توان موتور نيز 12 تا14 درصد افت مي كند. لذا در صورت دوگانه سوز بودن وسيله نقليه بهتر است در ارتفاعات از سوخت بنزين استفاده گردد.

 عوامل مؤثر بر بازده سوخت CNG: مقادير ارزش حرارتي خالص بنزين،گازوئيل ،LPG و CNG    به ترتيب 44،45،43،46 است.

بنابراين تفاوت زيادي وجود ندارد و ليكن مقادير ارزش حرارتي نيز به ميزان زيادي بستگي به تركيب سوخت دارد مخصوص براي LPG و CNG راندمان موتور،تابعي از عوامل موتور است كه مهمترين آن ضريب تراكم موتور است. سوخت ديزل(گازوئيل)در يك موتور.احتراقي تراكمي داراي ضريب تراكم 14 به 1 است. وداراي بالاترين راندمان 40 درصد به عنوان حد بالائي بازده است.بالاترين بازده بعدي براي سوخت CNG است كه با ضريب تراكم 12 به 1 داراي راندمان حدود 35 درصد است .

موتورهاي بنزيني وسوخت LPG داراي ضريب تراكم بيشينه 9 به 1 داراي راندماني در حدود 30 درصد هستند . مقادير راندمان هاي مذكور حدود بالائي آنها بوده در بار كامل مي باشند. در بسياري از كشورها CNG داراي بهترين ارزش و آنگاه گازوئيل و بعد LNG و در نهايت بنزين است. چنانچه يك موتوربنزيني به سوخت CNG تبديل شده باشد به بالاترين بازده فوق الذكر دست نخواهد يافت. زيرا ضريب تراكم در سطح مورد نياز براي سوخت بنزين ثابت باقي مي ماند.

بنابراين دستيابي به بالاترين راندمان فقط درخودروهاي OEM (خودروهاي با موتورهاي اصلي سوخت CNG) امكان پذير است.

 مسائل ايمني در خصوص سوخت هاي گازي

عموماً خطر آتش سوزي در شرايط عادي كاركرد در واقع بسيار كم است. گاز CNG از هواسبكتر است و در فضا پراكنده مي شود. بخار LPG از هوا سنگين تر است و به تشكيل حوضچه در نزديكي زمين تمايل دارد.

عملكرد و كارائي وسائل نقليه دو گانه سوزبنزين و گاز طبيعي چگونه است ؟

بر حسب قدرت وسائل نقليه دوگانه سوز( CNG ) در حدود 10 تا 12 درصد قدرت خود را بعلت اينكه گاز طبيعي جاي اكسيژن در محفظه احتراق موتور را مي گيرد،از دست مي دهند.

آيا يك موتور گازسوز داغ تر از يك موتور بنزيني است؟

موتورهاي گاز سوز كه از عملكرد بنزيني تبديل به موتورگاز سوز شده اند داراي اگزوزهائي با درجه حرارت بيشتر مي باشند. (موتور آنها داغ تر از موتورهاي يگانه سوز بنزيني است) .

دلايل : در موتورهاي بنزيني ، تأخير بنزين تأثير خنك كننده اي در سيستم مكش سوخت و سيلندرها دارد.اين امر در مورد گاز اتفاق نمي افتد.از طرفي يك مخلوط گازي تمايل به احتراق آهسته تري نسبت به بنزين دارد وممكن است به هنگام عبور و خروج از سوپاپها باز هم در حال سوختن باشد.

علل كوبش موتور :

دلايل : نخستين علت كاركرد موتور در شرايط جوي با درجه حرارت بالا مي باشد. علل ديگر عبارتند از :  زمان بندي نادرست احتراق، تغييرات  آناليز وتركيب شيميائي گاز ، لذا در خودروهاي گاز سوز كه گاز طبيعي با درصد بالاي متان مقاومت بسيار خوبي در مقابل كوبش موتور دارد .